Σύμφωνα με δημοσίευμα της αμυντικής ιστοσελίδας «The Defense Post», o Γάλλος βουλευτής Marc Chavent ζήτησε της αναβάθμισης του συστήματος ηλεκτρονικού πολέμου Spectra των μαχητικών αεροσκαφών Rafale, στον απόηχο της πρόσφατης σύγκρουσης μεταξύ του Πακιστάν και της Ινδίας και των ανεπιβεβαίωτων πληροφοριών σχετικά με φτωχή απόδοση του συστήματος σε πραγματικές συνθήκες μάχης. Εκ των πραγμάτων η πρόταση του Γάλλου βουλευτή έχει άμεσο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, η οποία διαθέτει Rafale στο οπλοστάσιο της. Η πρόταση του Marc Chavent κατατέθηκε γραπτά στο Υπουργείο για την Ευρώπη και τις Εξωτερικές Σχέσεις. Σύμφωνα με τον βουλευτή, Αμερικανοί αναλυτές και πληροφορίες από νατοϊκές χώρες αναφέρουν ότι το Spectra απέτυχε να εντοπίσει ή να παρεμβάλει τους κινεζικούς πυραύλους αέρος-αέρος PL-15E, των πακιστανικών αεροσκαφών, κινεζικής προέλευσης, J-10C (ενσωματώνει το ραντάρ AESA τύπου KLJ-10A). «Αυτή η εμπλοκή εγείρει ένα σημαντικό στρατηγικό ερώτημα: Το σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου Spectra προφανώς ούτε ανίχνευσε ούτε παρέμβαλε μια επίθεση που εκδηλώθηκε σε φάσματα που είναι πλέον βασικά για ραντάρ χαμηλής πιθανότητας αναχαίτισης», αναφέρει στην ερώτηση του ο Marc Chavent.

Η πρόσφατη στρατιωτική ένταση Πακιστάν-Ινδίας είχε ως αποτέλεσμα την κατάρριψη τουλάχιστον ενός ινδικού Rafale, σύμφωνα με το αμερικανικό «CNN», το οποίο επικαλέστηκε πηγές από τη Γαλλία. Από την άλλη, η Ινδία επιβεβαίωση την απώλεια μαχητικών αεροσκαφών, χωρίς όμως να αναφερθεί ονομαστικά σε Rafale. Ο Αρχηγός της Ινδικής Αεροπορίας δήλωσε ότι οι ισχυρισμοί του Πακιστάν, περί κατάρριψης έξι ινδικών μαχητικών αεροσκαφών, εκ των οποίων τρία ήταν Rafale, είναι ψευδείς. Στην ερώτηση του ο Marc Chavent ρωτά αν η έκδοση F5 του αεροσκάφους, η οποία βρίσκεται υπό ανάπτυξη, θα ενσωματώνει βελτιωμένο Spectra, ικανό να αντιμετωπίσει προηγμένους πυραύλους αερομαχίας. Επίσης, ο Γάλλος βουλευτής ρωτά αν η χώρα θα αναπτύξει μια εξειδικευμένη έκδοση ηλεκτρονικού πολέμου του Rafale, στο πρότυπο του αμερικανικού EA-18G Growler, για αποστολές καταστολής και καταστροφής της εχθρικής αεράμυνας. Το Spectra είναι μια πολυφασματική σουίτα ολοκληρωμένων αμυντικών βοηθημάτων που έχει αναπτυχθεί από κοινού από την Thales και την MBDA France για το Rafale.

Το Spectra παρέχει ανίχνευση μεγάλης εμβέλειας, αναγνώριση και εντοπισμό απειλών υπέρυθρων, ραδιοσυχνοτήτων και λέιζερ. Το σύστημα ενσωματώνει προειδοποίηση ραντάρ, προειδοποίηση λέιζερ και προειδοποίηση προσέγγισης πυραύλων για ανίχνευση απειλών, καθώς και ένα παρεμβολέα ραντάρ σταδιακής συστοιχίας και διανομέα δολωμάτων για την αντιμετώπιση απειλών. Περιλαμβάνει επίσης μια αποκλειστική μονάδα διαχείρισης για τη σύντηξη δεδομένων και τη λήψη απόφασης αντίδρασης. Το Spectra είναι χτισμένο σε ένα σύστημα δεκτών και αντίμετρων. Οι ανιχνευτές ραδιοσυχνοτήτων χρησιμοποιούν εξελιγμένες τεχνικές όπως η συμβολομετρία για την κατεύθυνση άφιξης και η παθητική εμβέλεια υψηλής ακρίβειας και η ψηφιακή μνήμη συχνοτήτων για τη συνοχή του σήματος. Το σύστημα χρησιμοποιεί επίσης ακριβείς ανιχνευτές προειδοποίησης λέιζερ με δυνατότητα εύρεσης κατεύθυνσης και σύστημα προειδοποίησης παθητικού υπέρυθρου πυραύλου. Τα δεδομένα και από τα τρία σετ διαφορετικών αισθητήρων συγχωνεύονται και επεξεργάζονται από έναν κεντρικό υπολογιστή, ο οποίος δίνει προτεραιότητα και ενεργοποιεί τα σχετικά αντίμετρα, με βάση τη σύγκριση μεταξύ των λαμβανόμενων σημάτων και μιας ενσωματωμένης βιβλιοθήκης απειλών.

Εκτός από την προστασία του Rafale, το Spectra έχει επίσης και μια επιθετική λειτουργία. Τα συγχωνευμένα δεδομένα από τους αισθητήρες παρέχουν ίχνη απειλής στο οπλικό σύστημα, τα οποία μπορούν να εμφανιστούν στο πιλοτήριο. Αυτά τα ίχνη μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στόχευση κατά του επιτιθέμενου. Ως προς το Rafale F5, η βασική αναβάθμιση, σε σχέση με τις προηγούμενες εκδόσεις, θα είναι η ικανότητα του να ελέγχει και να συνεργάζεται με UCAV σαν το nEURO. Επίσης, το αεροσκάφος θα ενσωματώνει νέες ικανότητες επικοινωνιών και συνεργασίας (διάχυση και διαβίβαση δεδομένων και πληροφοριών), νέους αισθητήρες και όπλα. Όλες αυτές οι ικανότητες απαιτούν μεγάλη υπολογιστική ισχύ, κάτι που προβλέπεται για την έκδοση F5. Εκτός της ικανότητας ελέγχου και συνεργασίας με UCAV, το Rafale F5 θα έχει και κορυφαίες δυνατότητες καταστολής και καταστροφής της εχθρικής αεράμυνας, μέσω της ανάπτυξης νέου βλήματος αντί-ραντάρ. Έμφαση θα δοθεί και στον Ηλεκτρονικό Πόλεμο, όπου το Rafale F5 θα ενσωματώνει ένα νέο και ολοκληρωμένο σύστημα Ηλεκτρονικού Πολέμου, ικανό να προστατεύει το αεροσκάφος από επιθέσεις, αλλά ταυτόχρονα και ικανό να πραγματοποιεί ηλεκτρονικές επιθέσεις.

Το άρθρο Γάλλος βουλευτής ζητά την αναβάθμιση του συστήματος ηλεκτρονικού πολέμου Spectra των Rafale, στον απόηχο της πρόσφατης σύγκρουσης Πακιστάν-Ινδίας δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 αρκετά ευρωπαϊκά κράτη ξεκίνησαν τη διαδικασία αναζήτησης του μελλοντικού μαχητικού αεροσκάφους με ικανότητα αντιμετώπισης των νέων και μελλοντικών μαχητικών αεροσκαφών της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο βασίλειο να ξεκινήσουν το 1983 το πρόγραμμα του Μελλοντικού Ευρωπαϊκού Μαχητικού γνωστό τότε ως FEFA, (Future European Fighter Aircraft). Η ασυμφωνία μεταξύ των εταίρων του προγράμματος καθώς και οι διαφορετικές απαιτήσεις είχε ως αποτέλεσμα την απόσυρση της Γαλλίας από το πρόγραμμα και την υιοθέτηση του προγράμματος ACX της Dassault. Αυτό οδήγησε την ευρώπη στο σχεδιασμό και κατασκευή δύο αεροσκαφών υψηλών επιδόσεων 4,5 γενιάς. Το EF2000 Eurofighter Typhoon της κοινοπραξίας και το γαλλικό Rafale. Στη συνέχεια ενώ το γαλλικό Rafale συνέχισε σταθερά στην ανάπτυξη ενός σύγχρονου αεροσκάφους πολλαπλών ρόλων, το πρόγραμμα του Eurofighter συνέχισε να αντιμετωπίζει επιμέρους προβλήματα τα οποία φρέναραν την ανάπτυξη. Ο σχεδιασμός των δύο αεροσκαφών έχει πολλά κοινά όπως η πτέρυγα τύπου «Δέλτα» πτερύγια κανάρντ, μονό κάθετο σταθερό και δύο κινητήρες με ικανότητα supercruise. Και τα δύο μαχητικά είναι σχεδιασμένα ώστε να είναι ασταθή για να παρέχουν μεγάλη ευελιξία. Όπως προαναφέραμε και τα δύο διαθέτουν πτερύγια κανάρντς τοποθετημένα στην άτρακτο μπροστά από την πτέρυγα. Η κύρια διαφορά είναι ότι τα πτερύγια αυτά στο Rafale είναι τοποθετημένα κοντά στο χείλος προσβολής της πτέρυγας ενώ στο Eurofighter πιο μπροστά στο ρύγχος μεγιστοποιώντας το μοχλοβραχίονα και επομένως την αστάθεια του αεροσκάφους. Από την άλλη η θέση των πτερυγίων κανάρντς στο γαλλικό αεροσκάφος βοηθούν στην επίτευξη πολύ χαμηλής ταχύτητας προσέγγισης πράγμα πολύ σημαντικό για επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα. Η αντιστάθμιση της εγγενής αστάθειας και των δύο αεροσκαφών γίνεται με την ύπαρξη τετραπλού ψηφιακού συστήματος ελέγχου πτήσης Fly By Wire που παρέχει τεχνητή σταθερότητα για τον έλεγχο του αεροσκάφους.

Και τα δύο αεροσκάφη είναι κατασκευασμένα σε μεγάλο ποσοστό από σύνθετα υλικά για τη μείωση του βάρους αλλά και του RCS. Το Eurofighter είναι κατά 85% κατασκευασμένο από συνθετικά υλικά και μόλις 15% από μέταλλα όπως τιτάνιο και κράματα αλουμινίου. Αντίστοιχα το Rafale είναι κατασκευασμένο κατά 70% από συνθετικά υλικά και 30% από μέταλλα με κύριο μέταλλο το τιτάνιο. Ακομη μια διαφορά μεταξύ των δύο αεροσκαφών είναι οι εισαγωγές των κινητήρων. Στο Eurofighter οι εισαγωγές είναι τετράγωνης διατομής και βρίσκονται τοποθετημένες κεντρικά στο κάτω μέρος της ατράκτου ενώ στο Rafale είναι ημικυκλικές και χωμένες μέσα στα πλευρά της ατράκτου. Αν και στα δύο αεροσκάφη υπάρχει πρόβλεψη για την απόκρυψη του ανεμιστήρα των κινητήρων για μείωση του RCS, η θέση και η κατασκευή των γαλλικών εισαγωγών προσφέρει καλύτερη απόκρυψη των κινητήρων και βοηθά περεταίρω στην ολική μείωση του RCS του αεροσκάφους.

Αισθητήρες

Ο  κύριος αισθητήρας του αεροσκάφους είναι το ραντάρ όπου για το RAFALE από την έκδοση F3-O4T και έπειτα φοράει το ραντάρ ενεργής ηλεκτρονικής σάρωσης RBE 2AA το νέο ραντάρ προσέδωσε στο αεροσκάφος μεγαλύτερη εμβέλεια αποκάλυψης στόχων και στοχοποίησης, βελτιωμένη αξιοπιστία και μειωμένες απαιτήσεις συντήρησης. Στην έκδοση F4 που βρίσκεται σήμερα σε παραγωγή έχει γίνει αναβάθμιση του ραντάρ με νέες λειτουργίες SAR (Synthetic Aperture Radar) και GMTI/T (Ground Moving Target Indication & targeting). Αυτές οι αναβαθμίσεις δίνουν τη δυνατότητα στο Rafale τη δημιουργία χαρτών υπερυψηλής ανάλυσης μέσω της λειτουργίας συνθετικού διαφράγματος του ραντάρ και 3D αναγνώριση και στοχοποίηση στόχων στο έδαφος σε μεγάλες αποστάσεις ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών. Από την άλλη το Eurofighter εξοπλίστηκε για πρώτη φορά με ραντάρ AESA στην έκδοση Tranche 3 στα αεροσκάφη του Κατάρ και του Κουβέιτ. Το συγκεκριμένο ραντάρ ονομάστηκε CAPTOR-E ή αλλιώς ECRS Mk0 (European Common Radar System). Για τα ευρωπαϊκά αεροσκάφη των Tranche 3 & 4 η κοινοπραξία χωρίστηκε σε δύο ομάδες με τη Γερμανία και Ισπανία να αναπτύσουν το ECRS Mk1 μια βελτιωμένη έκδοση του ECRS Mk0 ενώ οι Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο ανέπτυξαν το ECRS Mk2 ένα ραντάρ με αυξημένες δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου και ηλεκτρονικής επίθεσης. Ο έτερος αισθητήρας των αεροσκαφών είναι το παθητικό σύστημα υπερύθρων. Εδώ το PIRATE υπολείπεται του γαλλικού OSF κατά πολύ, από τη στιγμή που το OSF είναι πραγματικά ένα ολοκληρωμένο παθητικό σύστημα έρευνας, αναγνώρισης και στοχοποίησης μεγάλης εμβέλειας, στο υπέρυθρο και ορατό φάσμα για στόχους στον αέρα στο έδαφος και ση θάλασσα. Το γαλλικό σύστημα αποτελείται στην ουσία από τρεις διαφορετικούς αλλά συνεργαζόμενους αισθητήρες, που περιλαμβάνουν IRST, τηλέμετρο/καταδείκτη laser και κάμερα τηλεόρασης. Στην τελευταία έκδοση που έρχεται με το RAFALE F4 το OSF θα διαθέτει νέο IRST το οποίο θα παρέχει βελτιωμένες δυνατότητες παθητικής ανίχνευσης και αναγνώρισης ημέρα/νύχτα έναντι αεροσκαφών χαμηλής υπογραφής μέσω του υπέρυθρου φάσματος. Το OSF έχει τη δυνατότητα να κατευθύνει παθητικά τους πυραύλους MICA IR και στο μέλλον MICA NG IR σε μεγάλες αποστάσεις δύνοντας στον πιλότο του θανάσιμο πλεονέκτημα. Από την άλλη το PIRATE είναι και αυτό ένα μακράς εμβέλειας έρευνας, αναγνώρισης και στοχοποίησης αλλά μόνο για στόχους αέρος ενώ για στόχους εδάφους το αεροσκάφος χρειάζεται να φέρει ατρακτίδιο στοχοποίησης.

Σύστημα αυτοπροστασίας

Το σύστημα SPECTRA που φέρει το RAFALE, είναι μια πολυφασματική σουίτα ολοκληρωμένων αμυντικών βοηθημάτων που έχει αναπτυχθεί από κοινού από την Thales Group και την MBDA France για το Dassault Rafale. Θεωρείται ένα από τα κορυφαία συστήματα αυτοπροστασίας και ηλεκτρονικού πολέμου που βρίσκονται σε υπηρεσία.Η πλήρης ενσωματωμένη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA παρέχει ανίχνευση μεγάλης εμβέλειας, αναγνώριση και ακριβή εντοπισμό απειλών υπέρυθρων, ραδιοσυχνοτήτων και λέιζερ. Το σύστημα ενσωματώνει προειδοποίηση ραντάρ, προειδοποίηση λέιζερ και προειδοποίηση προσέγγισης πυραύλων για ανίχνευση απειλών, καθώς και ένα παρεμβολέα ραντάρ σταδιακής συστοιχίας και διανομέα δολωμάτων για την αντιμετώπιση απειλών. Περιλαμβάνει επίσης μια αποκλειστική μονάδα διαχείρισης για τη σύντηξη δεδομένων και τη λήψη απόφασης αντίδρασης.

Το SPECTRA είναι χτισμένο σε ένα σύστημα δεκτών και αντίμετρων. Οι ανιχνευτές ραδιοσυχνοτήτων χρησιμοποιούν εξελιγμένες τεχνικές όπως η συμβολομετρία για την κατεύθυνση άφιξης και η παθητική εμβέλεια υψηλής ακρίβειας και η ψηφιακή μνήμη συχνοτήτων για τη συνοχή του σήματος. Το σύστημα χρησιμοποιεί επίσης ακριβείς ανιχνευτές προειδοποίησης λέιζερ με δυνατότητα εύρεσης κατεύθυνσης και σύστημα προειδοποίησης παθητικού υπέρυθρου πυραύλου. Τα δεδομένα και από τα τρία σετ διαφορετικών αισθητήρων συγχωνεύονται και επεξεργάζονται από έναν κεντρικό υπολογιστή, ο οποίος δίνει προτεραιότητα και ενεργοποιεί τα σχετικά αντίμετρα, με βάση τη σύγκριση μεταξύ των λαμβανόμενων σημάτων και μιας ενσωματωμένης βιβλιοθήκης απειλών. Εκτός από την προστασία του Rafale, το SPECTRA έχει επίσης μια πολύτιμη επιθετική λειτουργία. Τα συγχωνευμένα δεδομένα από τους αισθητήρες παρέχουν ίχνη απειλής στο οπλικό σύστημα, τα οποία μπορούν να εμφανιστούν στο πιλοτήριο. Αυτά τα ίχνη μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στόχευση κατά του επιθέμενου.

Η κοινοπραξία EuroDASS, με επικεφαλής την Leonardo στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Elettronica (Ιταλία), Hensoldt (Γερμανία) και Indra (Ισπανία), παρέχει το Praetorian Defensive Aids Sub System (DASS) για το Typhoon, διασφαλίζοντας προστασία από ένα ευρύ φάσμα προηγμένων απειλών. Ως ολοκληρωμένο σύστημα, το Praetorian ενισχύει σημαντικά τη δυνατότητα επιβίωσης του Typhoon, επιτρέποντας ελευθερία δράσης ακόμη και σε περίπλοκα, πολυσύχναστα και αμφισβητούμενα θέατρα. Το Praetorian DASS περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη σειρά Ηλεκτρονικών Μέτρων Υποστήριξης (ESM), Ηλεκτρονικών Αντίμετρων (ECM) και Προειδοποίησης Προσέγγισης Πυραύλων (MAW). Παρέχει προστασία από απειλές αέρος-αέρος και επιφανείας-αέρος παρακολουθώντας και ανταποκρινόμενο προληπτικά στο επιχειρησιακό περιβάλλον, ανιχνεύοντας και αξιολογώντας απειλές και ξεκινώντας κατάλληλα αντίμετρα στη μέγιστη εμβέλεια. Το Praetorian ενσωματώνεται με τα υπόλοιπα στοιχεία του Typhoon Defensive Aids System (DAS), δηλαδή τον Υπολογιστή αμυντικών βοηθημάτων (DAC) και το σύστημα διανομής αντιμέτρων Chaff and Flare (CMDS), για να εξασφαλίσει προστασία από άκρο σε άκρο.

Οπλικό Φορτίο

Το Eurofighter λόγω και της φύσης του έχει μεγαλύτερη ποικιλία μεταφερόμενων όπλων τόσο αέρος-αέρος όσο και αέρος εδάφους ενώ στο μέλλον ενδέχεται να ενσωματωθούν αρκετά ευρωπαϊκά και αμερικάνικα όπλα ανάλογα με τις απαιτήσεις των τεσσάρων κατασκευαστριών χωρών. Από την άλλη το RAFALE έχει στη φαρέτρα του σχεδόν μόνο γαλλικά όπλα τα οποία δεν υπόκεινται σε περιορισμούς τρίτων χωρών. Σε αποστολές αέρος-αέρος το RAFALE μπορεί να φέρει τους πυραύλους κλειστής αερομαχίας Magic 2 ενώ αντίστοιχα το Eurofighter διαθέτει περισσότερες επιλογές από πολύ πιο εξελιγμένους ΑΑ πυραύλους μικρής εμβέλειας όπως ο IRIS-T, ASRAAM και οι τελευταίες εκδόσεις του ΑΙΜ-9 Sidewinder. Σε μεσαίες αποστάσεις το γαλλικό μαχητικό υπερέχει με τους πυραύλους MICA IR/EM και στο κοντινό μέλλον με τους MICA NG έναντι των αμερικάνικων ΑΙΜ-120C που φέρει το μαχητικό της κοινοπραξίας. Ο δε MICA IR δεν έχει ουσιαστικά αντίπαλο στις αποστάσεις αυτές λόγω της παθητικής λειτουργίας του και της συνεργασίας με το OSF του αεροσκάφους. Όμως το Eurofighter υπερέχει συντριπτικά στις μεγάλες αποστάσεις όπου έχει τη δυνατότητα μεταφοράς μέχρι τεσσάρων Meter έναντι μόλις δύο του RAFALE. Αυτό γιατί το Eurofighter είχε σχεδιαστεί εξαρχής ως ένα μαχητικό αεροσκάφος με πρωτεύοντα ρόλο την αναχαίτιση των σοβιετικών αεροσκαφών. Όσον αφορά το οπλοστάσιο αέρος-εδάφους τα όπλα αυτή τη στιγμή είναι συγκρίσιμα με τη γνωστή ευελιξία των τεσσάρων να ενσωματώσουν επιπλεόν όπλα από το δυτικό οπλοστάσιο καλύπτοντας πάγιες ανάγκες τους. Από την άλλη το RAFALE έχει και δυνατότητα πυρηνικής κρούσης με τη μεταφορά του πυρηνικού όπλου ASMP-A.

Εν κατακλείδι, το γαλλικό αεροσκάφος είχε εξαρχής αναπτυχθεί ως ένα πολλαπλού ρόλου αεροσκάφος και παρόλο που οι σχετικές διαμορφώσεις ενσωματώθηκαν σταδιακά όπως και στο Eurofighter, το αεροσκάφος της κοινοπραξίας τώρα αρχίζει να διαμορφώνεται σε ένα μαχητικό πολλαπλών ρόλων (Swing role) με την ενσωμάτωση του ραντάρ AESA όταν το γαλλικό αεροσκάφος ήταν ήδη Omnirol από τη διαμόρφωση F2. Παρ’ όλο που το Eurofighter μπορεί να υπερτερεί σε κάποια βασικά στοιχεία λόγω σχεδίασης όπως μέγιστη ταχύτητα και ευελιξία ή σε ρόλο αέρος-αέρος λόγω του μεγαλύτερου φόρτου Meteor, εντούτοις το γαλλικό αεροσκάφος είναι πιο ολοκληρωμένο στο ηλεκτρονικό κομμάτι που είναι το άλφα και το ωμέγα στο σημερινό πεδίο της μάχης. Για το λόγο αυτό πάντα θα είναι ένα βήμα πιο μπροστά από το έτερο ευρωπαϊκό αεροσκάφος. Διαθέτει ίσως το καλύτερο σύστημα αυτοπροστασίας, ολοκληρωμένο σύστημα παθητικής έρευνας και στοχοποίησης, ένα πάρα πολύ καλό ραντάρ σε ένα ενοποιημένο περιβάλλον σύντηξης πληροφοριών. Τέλος και με αφορμή με τα δημοσιεύματα για πιθανή αγορά του Eurofighter από την Τουρκία, να τονίσουμε ότι το συγκεκριμένο αεροσκάφος υπόκειται σε πιθανούς περιορισμούς της ίδιας της πλατφόρμας αλλά και των όπλων από τους ίδιους τους κατασκευαστές αλλά και από τους αμερικανούς λόγω της ύπαρξης αμερικανικών όπλων και/ή αμερικανικών απάρτιων. Αυτό το είδαμε ξεκάθαρα να συμβαίνει όλο το προηγούμενο διάστημα με την άρνηση της Γερμανίας στην πώληση του αεροσκάφους στη γείτονα χώρα, την ώρα που όλοι οι υπόλοιποι εταίροι είχαν δώσει το πράσινο φως. Πόσο δύσκολο είναι κάτι τέτοιο να επαναληφθεί στο μέλλον με πιθανή καθήλωση των αεροσκαφών.

Το άρθρο Πολεμική Αεροπορία: Rafale vs Eurofighter συγκριτική ανάλυση των δύο κορυφαίων ευρωπαϊκών μαχητικών αεροσκαφών δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανακοίνωσε (δείτε ΕΔΩ) ότι στις 27 Φεβρουαρίου, πραγματοποιήθηκε στο Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας (ΓΕΑ), συνάντηση εκπροσώπων της Rafael με αρμόδιους επιτελείς του ΓΕΑ. Σκοπός της συνάντησης ήταν η παρουσίαση, εκ μέρους της εταιρείας, των δυνατοτήτων του συστήματος παραγωγής στόχων SpectRA, το οποίο βασίζεται σε πληροφορίες SIGINΤ. Το SpectRA συγκεντρώνει, σε πραγματικό χρόνο, δεδομένα και πληροφορίες από διάφορες πηγές, κυρίως πληροφορίες SIGINT. Με τη χρήση προηγμένων αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης επεξεργάζεται αυτά τα δεδομένα και τις πληροφορίες και παράγει ακριβέστατη εικόνα των εχθρικών δυνάμεων και διαβιβάζει στα συστήματα πυρός την ακριβή θέση στόχων. Συνεπώς, συμβάλει στην βελτιστοποίηση των στρατιωτικών σχεδίων, αμυντικών ή επιθετικών. Σύμφωνα με τη Rafael τα οφέλη της χρήσης του SpectRA είναι η σε πραγματικό χρόνο αναγνώριση και προτεραιοποίηση στόχων, η μείωση του χρόνο που μεσολαβεί από τον εντοπισμό μέχρι την προσβολή του στόχου και η μείωση της κατανάλωσης πυρομαχικών.

Το άρθρο Πολεμική Αεροπορία: Το σύστημα παραγωγής στόχων SpectRA παρουσίασε η ισραηλινή Rafael δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Στην αεροπορική βάση της Mont-de-Marsan, στη νοτιοδυτική Γαλλία, παραδόθηκε το πρώτο μαχητικό αεροσκάφος Rafale της τελευταίας και πλέον προηγμένης έκδοσης F4. Με επίσημο δελτίο τύπου η Γαλλική Αεροπορία (Armée de l’Air) έκανε γνωστή τη παράδοση του πρώτου μαχητικού Rafale F4.1, η οποία έλαβε χώρα τη Πέμπτη 2 Μαρτίου. Οι φωτογραφίες που ακολουθούν είναι από τη σχετική τελετή στην αεροπορική βάση του Mont-de-Marsan. (αναλυτικά για τα χαρακτηριστικά και τις επιδόσεις του Rafale F4 μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο, μετά τις φωτογραφίες)

Το άρθρο Επίσημη πρώτη για τα νέα Rafale της πλέον προηγμένης τεχνολογικά έκδοσης F4: Οι δυνατότητες του βελτιωμένου γαλλικού μαχητικού δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Η είδηση της απόφασης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για την προμήθεια 80 μαχητικών αεροπλάνων Rafale διαμόρφωσης F4, αν και δεν είναι η μεγαλύτερη του είδους που έχει υπογραφεί, είναι η μεγαλύτερη εξαγωγική παραγγελία που έχει λάβει στην ιστορία της η γαλλική βιομηχανία αμυντικών συστημάτων. Δεν είναι η πρώτη πραγματικά μεγάλη εξαγωγική επιτυχία των Γάλλων αφού έχουν προηγηθεί και άλλες στο παρελθόν. Είναι όμως η μεγαλύτερη. 

Αφορά δε συνολικά τη γαλλική αμυντική βιομηχανία και το μέλλον της, γιατί πολύ απλά θα εμπλέξει το σύνολο σχεδόν των μεγάλων εταιρειών της, αλλά και δεκάδων μικρότερων που έχουν το ρόλο υποκατασκευαστή, ή του προμηθευτή υλικών και πρώτων υλών. Η Dassault Aviation, η κατασκευάστρια του Rafale, μέσω της σύμβασης των ΗΑΕ και της Αιγύπτου για 30 ακόμη αεροσκάφη (επίσης διαμόρφωσης F4) που υπογράφηκε πρόσφατα (https://defencereview.gr/le-figaro-leptomereies-gia-to-symvolaiopr/), θα διατηρήσει τη γραμμή παραγωγής του τύπου ενεργή, τουλάχιστον μέχρι την περίοδο 2028 – 2030. 

Μία γραμμή παραγωγής που θα τροφοδοτούν με συστήματα η Thales (ραντάρ, συστήματα αυτοπροστασίας και Η/Π SPECTRA, data Link, MDPU, ηλεκτρονικά θαλάμου διακυβέρνησης), ο όμιλος SAFRAN (κινητήρες, συστήματα προσγείωσης, ηλεκτρογεννήτριες, υδραυλικά και ηλεκτρομηχανικά συστήματα), η MBDA France και δεκάδες άλλες, γνωστές και μη εταιρείες…  

Το μοναδικό συμβόλαιο που ξεπερνά σε αξία και αριθμό παραγγελθέντων αεροσκαφών, αυτό των ΗΑΕ για τα 80 Rafale F4, είναι αυτό της Σαουδικής Αραβίας για την αγορά 84 μαχητικών F-15SA, μαζί με την αναβάθμιση άλλων 70 παλιότερων F-15S στο ίδιο επίπεδο (-SA), καθώς και την αγορά όπλων και συστημάτων. Ύψους, 29,432 δισεκατομμυρίων δολαρίων που υπογράφηκε το 2011! Πριν από δέκα χρόνια δηλαδή, η Σαουδική Αραβία κράτησε τη γραμμή παραγωγής του F-15 ανοικτή μέχρι σήμερα, χρηματοδοτώντας παράλληλα την ανάπτυξη της νέας έκδοσης του δικινητήριου μαχητικού, την οποία απέκτησε αρχικά το Κατάρ και κατόπιν και η ίδια η USAF, ώς F-15EX! 

Δεν είναι η πρώτη φορά επομένως που ο αραβικός κόσμος πρωταγωνιστεί στην εξέλιξη προγραμμάτων ανάπτυξης και παραγωγής μαχητικών αεροσκαφών. Και φυσικά δεν θα είναι και η τελευταία… Πρόκειται για πάγια τακτική που ακολουθείται τα τελευταία 30 τουλάχιστον χρόνια. 

Η ιστορία της χρηματοδότησης ανάπτυξης προηγμένων μαχητικών από τα ΗΑΕ, επαναλαμβάνεται… 

Ακριβώς όπως και σήμερα μέσω της αγοράς των 80 Rafale F4, έτσι και πριν από 23 χρόνια, το 1998, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπέγραψαν συμφωνίες συνολικού ύψους 16 περίπου δισεκατομμυρίων δολαρίων, για την ανάπτυξη και την αγορά μαχητικών αεροπλάνων! Συγκεκριμένα δαπάνησαν 5,8 δισεκατομμύρια δολάρια για την ανάπτυξη του Mirage 2000-9, της απόλυτης έκδοσης του Mirage 2000, την ανάπτυξη του ατρακτιδίου στοχοποίησης Damocles, την προμήθεια 30 τέτοιων μαχητικών και την αναβάθμιση 33 παλιότερων Mirage 2000EAD/DAD/RAD που είχαν αγοραστεί στη δεκαετία του ‘80 (36 αεροπλάνα), στο ίδιο επίπεδο.

Μαζί με τα αεροσκάφη, τις αναβαθμίσεις και τα ατρακτίδια, αγοράστηκαν και προηγμένα όπλα όπως το SCALP-EG (με την ονομασία Black Shaheen), πύραυλοι αέρος – αέρος  MICA EM/IR και συλλογές καθοδήγησης βομβών λέιζερ PGM. 

Tα 80 F-16E/F Block 60 Desert Falcon, της κορυφαίας έκδοσης του F-16 μέχρι σήμερα, αγοράστηκαν έναντι 10,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Στο ποσό αυτό συμπεριλήφθηκε και το κόστος ανάπτυξης της έκδοσης αυτής, οπότε τα ΗΑΕ διατηρούν εμπορικά δικαιώματα σε περίπτωση που αυτή αγοραστεί από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Μέχρι σήμερα, δεν έχει γίνει αυτό για λόγους κόστους καθαρά. Από πλευράς δυνατοτήτων, το Block 60 ξεπερνά ακόμη και το Block 70!  

Και οι δύο αυτοί τύποι μαχητικών, γαλλικός και αμερικανικός υπέστησαν διαδοχικές αναβαθμίσεις στη δεκαετία του 2010. Και βέβαια όλα αυτά θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι πλέον ιστορία… Όμως δεν είναι έτσι.  Κάθε άλλο… 

Πώς η διαμόρφωση F4 του Rafale συνδέεται με την ανάπτυξη του 6ης γενιάς μαχητικού FCAS  

Πολλές από τις τεχνολογίες που ενσωματώθηκαν στο Rafale, αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος ανάπτυξης του Mirage 2000-9. O σπονδυλωτής αρχιτεκτονικής υπολογιστής αποστολής του μαχητικού αυτού επί παραδείγματι (Modular Mission Computer), γνωστός ώς MDPU (Modular Data Processing Unit) που είναι σχεδιασμένος ώστε να αναβαθμίζεται εύκολα και  να αποκτά άμεση επέκταση της μνήμης του με ταχύτητες επεξεργασίας δεδομένων εφάμιλλες  ή και μεγαλύτερες από τον αντίστοιχο υπολογιστή του F-15 στις τελευταίες του εκδόσεις (!), είναι αυτός που φέρει και το Rafale! 

H συμβολογία και όλη η φιλοσοφία της “συγχώνευσης” στοιχείων και της συνδυασμένης παρουσίασής τους στο πλήρωμα του μαχητικού από όλους τους αισθητήρες του (sensor data fusion), αναπτύχθηκαν τότε και τελειοποιήθηκαν επάνω στο Mirage 2000-9 και για το Rafale… Στα χρόνια που ακολούθησαν δε, εξελίχθηκαν περαιτέρω, μέσω της ανάπτυξης και της επιχειρησιακής χρήσης του δικινητήριου μαχητικού στις διαμορφώσεις F2 και F3. Που ήταν και η πρώτη που από το 2009 προσέφερε τη δυνατότητα αξιοποίησης όλης της γκάμας των γαλλικών όπλων και ατρακτιδίων (αναγνώρισης και στοχοποίησης).

Ήταν δε και αυτή (F3-R) στην οποία σε δεύτερο χρόνο ενσωματώθηκε η δυνατότητα βολής του μεγάλης ακτίνας πυραύλου αέρος – αέρος METEOR, καθώς και η δυνατότητα βολής πυραύλων αέρος – αέρος MICA EM/IR, εναντίον ιπτάμενων στόχων που βρίσκονται πλάγια και πίσω από το Rafale που τους εκτοξεύει! Πρόκειται για την βολή “over the shoulder”, που εξ όσων γνωρίζουμε είναι πιστοποιημένη δυνατότητα μόνο στο Rafale F3R!

Η ιστορία μας ενδιαφέρει λοιπόν γιατί επαναλαμβάνεται, με τους άραβες ως χρηματοδότες… Στη συγκεκριμένη πρόσφατη περίπτωση της παραγγελίας των 80 Rafale F4, δεν γνωρίζουμε αν στη σύμβαση τα ΗΑΕ έχουν δεσμευθεί να αναλάβουν και μέρος της χρηματοδότησης της ανάπτυξης της διαμόρφωσης F4. Είναι κάτι που όπως είδαμε έχει γίνει στο παρελθόν, οπότε είναι πάρα πολύ πιθανό, για να μην διακινδυνεύσουμε τη φράση “είναι σίγουρο και δεδομένο”. 

Αυτό που γνωρίζουμε μετά βεβαιότητας είναι ότι όπως και πριν από 25 περίπου χρόνια, τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν και αξιολογήθηκαν στο Mirage 2000, ενσωματώθηκαν και στο Rafale, έτσι και σήμερα, τεχνολογίες που αναπτύσσονται και αξιολογούνται επάνω στο τελευταίο, θα ενσωματωθούν στο FCAS ( https://defencereview.gr/fcas-kai-tempest-ta-eyropaika-programmata-machit/). 

Οι διαφοροποιήσεις που εισάγει η διαμόρφωση F4, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Έχουμε αναφερθεί αναλυτικά σε αυτές, μέσα από δύο τουλάχιστον αφιερώματα (https://defencereview.gr/rafale-f4-oi-nees-dynatotites-poy-to-kathistoy/), με σημαντικότερο και λεπτομερέστερο το δεύτερο (https://defencereview.gr/rafale-f4-oi-aisthitires-kai-oi-dynatotites-po/). Το πρώτο που πρέπει να κρατήσουμε από το αφιέρωμα αυτό, είναι ολόκληρη η φράση της τέταρτης παραγράφου που αναφέρει τα εξής: “Αρχικά το F4 θα διαθέτει αυξημένες ικανότητες εκτέλεσης αποστολών και επιχειρήσεων σε δικτυοκεντρικό περιβάλλον (Network-Centric), ενώ οι διαδικασίες συλλογής, επεξεργασίας και διαβίβασης πληροφοριών και δεδομένων θα ενισχυθούν, τόσο σε επίπεδο υπολογιστικής ισχύος και αποθηκευτικού χώρου, όσο και σε επίπεδο ταχύτητας στην επεξεργασία δεδομένων και ασφάλειας κατά τη διαβίβαση τους από και προς άλλες φίλιες πλατφόρμες”.  

Δηλαδή, πρόκειται για δυνατότητα που σε πιο εξελιγμένη μορφή θα έχει το 6ης γενιάς FCAS. To οποία θα λειτουργεί ώς πλατφόρμα συλλογής, επεξεργασίας και απεικόνισης πληροφοριών μάχης, οι οποίες θα προέρχονται τόσο από τους αισθητήρες του (ενεργούς και παθητικούς), όσο και από τους αισθητήρες (ραντάρ και ηλεκτροοπτικά συστήματα), που θα φέρουν πλατφόρμες στο έδαφος και την επιφάνεια της θάλασσας. Η συγκεκριμένη φιλοσοφία αποσκοπεί στο να καθιστά ταχύτατους τον εντοπισμό και τη στοχοποίηση μονάδων του αντιπάλου, πριν καν αυτός προλάβει να αντιδράσει. Ο χρόνος και η ταχύτητα εξέλιξης αυτής της διαδικασίας (εντοπισμός, ταυτοποίηση, στοχοποίηση) είναι τα κρίσιμα ζητούμενα στο πλαίσιο της ανάπτυξης του FCAS και των συστημάτων του. 

Το θανατηφόρο SPECTRA

Η αξία του Rafale F4, ως μαχητικού πολλαπλών ρόλων, εντοπίζεται στην ικανότητα σύνθεσης και διανομής (Fusion) πληροφοριών μεταξύ του RBE-2AA, του FSO και του SPECTRA. Στην ουσία αυτοί οι αισθητήρες αλλάζουν ριζικά και αναβαθμίζουν τον τρόπο που ένα μαχητικό αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων λειτουργεί, αναβαθμίζοντας το σε πλατφόρμα C4I STAR (Command, Control, Communications, Computer, Intelligence, Surveillance, Target Acquisition, and Reconnaissance: Διοίκηση, έλεγχος, επικοινωνίες, πληροφορίες, επιτήρηση, πρόσκτηση στόχων και αναγνώριση).  

Πέρα από την αναβάθμιση των RBE-2AA και FSO, τα συστήματα στα οποία αξίζει πραγματικά να σταθούμε στη διαμόρφωση F4, είναι το αναβαθμισμένο σύστημα αυτοπροστασίας και Η/Π  SPECTRA και το νέο σύστημα ανταλλαγής δεδομένων (data link) που θα ενσωματωθούν. Σήμερα γνωρίζουμε ότι το SPECTRA στο F3-R υπολογίζει την κατεύθυνση (διοπτευση) μίας απειλής, όχι μόνο κατά αζιμούθιο (πράγμα που κάνουν τα περισσότερα συστήματα αυτοπροστασίας και Η/Π), αλλά και καθ’ ύψος! Δηλαδή, μπορεί να υποδείξει στο σύστημα συγχώνευσης δεδομένων με μία σχετική ακρίβεια, την κατεύθυνση άφιξης μίας απειλής, επιτρέποντας τη στοχοποίησή της. Δεν απεικονίζει όμως την ακριβή απόσταση, αλλά μπορεί να την υπολογίσει κατά προσέγγιση, από τη στάθμη του σήματος.

Το SPECTRA ήδη έχει δυνατότητα παρεμβολής περιμετρικά (καλύπτωντας 360°) και με δυνατότητα να κατευθύνει τη δέσμη του παρεμβολέα. Στη νέα του έκδοση στο Rafale F4, το SPECTRA θα εξοπλιστεί με στοιχειοκεραίες GaN και ισχυρότερο παρεμβολέα. Θα παρέχει δηλαδή ακριβή στοιχεία στοχοποίησης, όπως διόπτευση (από που εκπέμπει η απειλή), ακριβή απόσταση, ύψος και ταχύτητα! Πέρα από το ότι θα μπορεί να παρεμβάλει απειλές (στον αέρα και στο έδαφος ή την επιφάνεια της θάλασσας) σε μεγαλύτερες αποστάσεις, θα λειτουργεί και ώς ραντάρ περιμετρικής κάλυψης 360 μοιρών! 

Χαρακτηριστικό που υπάρχει στο F-35 μέσω του DAS, το πολύ μεγαλύτερο Su-57 και φυσικά θα υπάρχει και στα 6ης γενιάς NGAD, FCAS  και Tempest! Επιπρόσθετα δε, μέσω του προηγμένου και σημαντικά ταχύτερου data link, το αναβαθμισμένο SPECTRA θα μπορεί να υποστηρίξει βολή “over the shoulder” με πολύ μεγαλύτερο kill probability… 

Οι δυνατότητες του Rafale F4 κατά συνέπεια δεν θα είναι απλά πολύ μεγαλύτερες. Θα είναι και εντελώς καινούριες στην πλειοψηφία τους. Αυτό αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι η διαμόρφωση F4 ενσωματώνει μεγάλες αλλαγές σε σχέση με τις προγενέστερες, μέσω της αντικατάστασης μεγάλου αριθμού LRU (Line Replaceable Units). H εισαγωγή της νέας διαμόρφωσης σε υπηρεσία είναι προγραμματισμένη για το έτος 2025 και οι δοκιμές έχουν ήδη ξεκινήσει (https://defencereview.gr/protes-dokimastikes-ptiseis-gia-to-rafale-f4/). 

Αυτό που είχε ανάγκη η γαλλική βιομηχανία στο πλαίσιο του συγκεκριμένου προγράμματος, που όπως αιτιολογήθηκε θα επηρεάσει και την εξέλιξη του FCAS, είναι η εισροή πολύτιμων κεφαλαίων  που θα διασφαλίζουν τη βιωσιμότητά του. Αυτή την κρίσιμη παράμετρο έρχεται να καλύψει η μεγάλη παραγγελία των ΗΑΕ και για αυτό είναι καθοριστική για το μέλλον όχι μόνο του Rafale και του FCAS, αλλά και μεγάλου μέρους της ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας. 

Το άρθρο Rafale F4: Τεχνολογίες 6ης γενιάς σε μαχητικό του σήμερα δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Η 25^η Ιανουαρίου 2021 είναι η ημέρα που όλοι θα θυμόμαστε. Eίναι η ημέρα που θα καταγράψει η Ιστορία ότι σηματοδοτεί για τη Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ) μια νέα εποχή που συνεπάγεται κατακόρυφη ενίσχυση του ελληνικού ισοζυγίου ένοπλης ισχύος απέναντι στο τουρκικό. Η ΠΑ αποκτά ένα δοκιμασμένο και πλήρως ικανό αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων και αποστολών με πρωτόγνωρες επιχειρησιακές δυνατότητες που ως σήμερα δεν είχε. Αποκτά το Rafale έκδοσης F3R που διακρίνεται για την εμβέλεια του, το οπλικό του φορτίο, τις ανώτερες επιδόσεις συστήματος αυτοπροστασίας (SPECTRA) και ραντάρ (RBE2) καθώς και τις τεχνολογίες που εισάγει στη ΠΑ σε συνδυασμό με τα βλήματα Meteor.

Η ημέρα είναι ιδιαίτερα χαρούμενη για το DefenceReview.gr και όλους τους συντελεστές του καθώς πολλάκις έχουμε αρθρογραφήσει και αναλύσει για την αξία του Rafale και τις εξαίρετες δυνατότητες του. Είναι ο άξιος διάδοχος των ελληνικών Mirage και των γαλλικών όπλων (Scalp, Mica, Exocet) που διαχρονικά έδιναν το ποιοτικό προβάδισμα έναντι της απειλής. Και όπως έχουμε γράψει ξανά και ξανά είναι απαραίτητο για τη ΠΑ να διατηρεί δεύτερη πηγή εφοδιασμού οπλικών συστημάτων! Το ίδιο που ισχύει για τη ΠΑ ισχύει και για το ΠΝ.

Θα παραθέσουμε σειρά αφιερωμάτων και αναλύσεων από τη συντακτική ομάδα του DefenceReview.gr που αφορούν τις δυνατότητες και τις επιδόσεις του Rafale! Η ευχή μας δεν είναι άλλη από την απόκτηση άλλης μιας μοίρας Rafale F4!

Αξίζει να τα διαβάσετε!

Το άρθρο Ιστορική ημέρα για τη Πολεμική Αεροπορία, το κορυφαίο Rafale και επίσημα στην ελληνική αεροπορική ισχύ δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Το παρόν άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση του άρθρου με τίτλο «Rafale F4: Οι αισθητήρες και οι δυνατότητες που το καθιστούν ένα ικανό αεροσκάφος πολλαπλού ρόλου», το οποίο δημοσιεύσαμε στις 11 Οκτωβρίου του 2019. Η επικαιρότητα, δηλαδή η προοπτική απόκτησης μαχητικών αεροσκαφών Rafale από τη Γαλλία, σε συνδυασμό με τα σχόλια και τις απορίες σας σχετικά με τις εκδόσεις F3R και F4 μας οδήγησαν στην απόφαση να αναδημοσιεύσουμε το συγκεκριμένο άρθρο. Πρώτα όμως σας παραθέτουμε κάποιες τελευταίες εξελίξεις και πληροφορίες σχετικά με το ελληνικό πρόγραμμα.

Το τελευταίο χρονικό διάστημα είναι γεγονός πως λαμβάνουν χώρα διαπραγματεύσεις μεταξύ της ελληνικής και γαλλικής κυβέρνησης για την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών Rafale, για την Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ), με αντικειμενικό σκοπό τη συγκρότηση μιας (1) Μοίρας. Να τονιστεί ευθύς εξ αρχής πως η συγκρότηση μιας (1) Μοίρας Rafale δεν σημαίνει πως η ΠΑ σκοπεύει να αποσύρει τα παλαιά (και μη αναβαθμισμένα) Mirage-2000EGM/BGM, καθότι τα αεροσκάφη βρίσκονται σε άριστη δομική κατάσταση και έχουν να προσφέρουν ακόμα στην ΠΑ.

Οι πληροφορίες μας αναφέρουν πως η γαλλική πρόταση περιλαμβάνει μεταχειρισμένα Rafale της έκδοσης F3 (η Γαλλική Αεροπορία έχει αναβαθμίσει όλα τα F1 και F2 σε F3) καθώς και νέα αεροσκάφη της έκδοσης F3R ή F4. Το τελευταίο αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης, σε συνάρτηση με την τιμή και τους χρόνους παράδοσης. Το κόστος προμήθειας των καινούργιων γαλλικών μαχητικών, όπως πληροφορούμαστε, θα είναι σε τιμές αντίστοιχες αυτών που προμηθεύεται η Γαλλική Αεροπορία, ενώ για τα μεταχειρισμένα οι τιμές θα είναι περί τα € 40 εκατομμύρια ανά μονάδα.

«Χωρίς αμφιβολία, το Rafale είναι ένα από τα ικανότερα μαχητικά αεροσκάφη πολλαπλού ρόλου στον κόσμο, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται και η ανάπτυξη της έκδοσης F4, η οποία θα αυξήσει, ακόμα περισσότερο, της ικανότητες του. Στον ελληνικό αμυντικό τύπου έχουν γραφεί πολλά για το Rafale. Το παρόν άρθρο δεν έχει στόχο μια απλή παρουσίαση του αεροσκάφους, της ιστορίας και των τεχνικών χαρακτηριστικών του, αφού αυτά μπορεί να τα βρει κανείς εύκολα στο διαδίκτυο. Στόχος του άρθρου είναι να παρουσιάσει τις τελευταίες εξελίξεις του αεροσκάφους, από την έκδοση F3-R στην έκδοση F4, και τις επιχειρησιακές του ικανότητες, όπως αυτές παράγονται από τη λειτουργία των κύριων αισθητήρων του αεροσκάφους και τη συνεργασία-διασύνδεση μεταξύ τους.

Η εξέλιξη του Rafale, όπως θα το γνωρίσουμε στο εγγύς μέλλον, ξεκίνησε το Μάρτιο του 2017 όταν ανακοινώθηκε η πρόθεση ανάπτυξης της έκδοσης F4 (το συμβόλαιο υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 2019), η ολοκλήρωση της οποία προσδιορίζεται για το 2022. Η Γαλλική Πολεμική Αεροπορία θα παραλάβει 28 αεροσκάφη, την περίοδο 2023-2026, έναντι του ποσού των € 2 δισεκατομμυρίων (κόστος ανά αεροσκάφος: € 71,5 εκατομμύρια, πιθανότατα Fly-Away τιμή, δηλαδή χωρίς όπλα και υλικά-υπηρεσίες υποστήριξης). Την περίοδο 2027-2030 η Γαλλία έχει προγραμματίσει την προμήθεια άλλων 30 αεροσκαφών της συγκεκριμένης έκδοσης.

Στο μεταξύ, το Νοέμβριο του 2018 ανακοινώθηκε ότι η Γαλλία ενέκρινε την ανάπτυξη της έκδοσης F3-R, η οποία ενσωματώνει σημαντικές βελτιώσεις όπως το ραντάρ RBE-2AA, τεχνολογίας ηλεκτρονικής σάρωσης (AESA), την πιστοποίηση των βλημάτων αερομαχίας MICA NG (New Generation) και Meteor (μέγιστου βεληνεκούς άνω των 100 χιλιομέτρων), των κατευθυνόμενων βομβών AASM (Armement Air-Sol Modulaire) και των ατρακτιδίων  εντοπισμού, αναγνώρισης και κατάδειξης (λέιζερ) στόχων TALIOS και τακτικής και στρατηγικής αναγνώρισης AEROS. Επίσης, το Rafale F3-R ενσωματώνει αυτόματο σύστημα αποφυγής πρόσκρουσης στο έδαφος. Η Γαλλία έχει εγκρίνει την αναβάθμιση των 144 Rafale που διαθέτει στο επίπεδο F3-R, ενώ την ίδια έκδοση έχουν επιλέξει η Ινδία, το Κατάρ και η Αίγυπτος.

Σε τι διαφέρει όμως η έκδοση F3-R από την F4; Αρχικά το F4 θα διαθέτει αυξημένες ικανότητες εκτέλεσης αποστολών και επιχειρήσεων σε δικτυοκεντρικό περιβάλλον (Network-Centric), ενώ οι διαδικασίες συλλογής, επεξεργασίας και διαβίβασης πληροφοριών και δεδομένων θα ενισχυθούν, τόσο σε επίπεδο υπολογιστικής ισχύος και αποθηκευτικού χώρου, όσο και σε επίπεδο ταχύτητας στην επεξεργασία δεδομένων και ασφάλειας κατά τη διαβίβαση τους από και προς άλλες φίλιες πλατφόρμες.

Οι προσθήκες αυτές θα επιτρέπουν στο F4 να παράγει και να μοιράζεται, γρήγορα και με ασφάλεια, μια ολοκληρωμένη εικόνα της τακτικής κατάστασης που επικρατεί, ανά πάσα στιγμή, στο πεδίο μάχης. Οι βελτιώσεις αυτές θα πλαισιώνονται από την προσθήκη και της ικανότητας επικοινωνίας του F4, μέσω δορυφορικών συστημάτων, καθώς και της υιοθέτησης νέου, βελτιωμένου, συστήματος απεικόνισης δεδομένων επί της κάσκας του πιλότου. Έμφαση θα δοθεί και στον τομέα της ενίσχυσης της ικανότητας προσβολής στόχων εδάφους, μέσω της αναβάθμισης του ραντάρ RBE-2AA, μέγιστου βεληνεκούς 200 χιλιομέτρων.

Επίσης η έκδοση F4 θα είναι εφοδιασμένη με νέο λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης, υπεύθυνο για τον έλεγχο και τη διαχείριση των ατρακτιδίων αναγνώρισης και στόχευσης. Το νέο λογισμικό θα επιτρέπει την ταχύτερη συλλογή και επεξεργασία πληροφοριών και δεδομένων, τα οποία θα παρουσιάζονται στον πιλότο ως μια ολοκληρωμένη εικόνα της τακτικής κατάστασης. Έτσι ο πιλότος θα έχει στη διάθεση του ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τον στόχο, άρα θα μπορεί να τον προσβάλει γρήγορα και με ακρίβεια.

Έμφαση θα δοθεί και στην επιβιωσιμότητα του αεροσκάφους, μέσω της ενίσχυσης του συστήματος αυτοπροστασίας και ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA με νέους και ισχυρότερους παρεμβολείς, ενώ και το κομμάτι της έγκαιρης και ορθής διάγνωσης βλαβών θα βελτιωθεί με την υιοθέτηση ενός νέου φορητού διαγνωστικού συστήματος για το τεχνικό προσωπικό. Στόχος η αύξηση της διαθεσιμότητας του αεροσκάφους και η μείωση του κόστους τεχνικής υποστήριξης, μέσω γρήγορων και αξιόπιστων διαγνωστικών διαδικασιών.

Ομοίως, βελτιώσεις θα υπάρξουν και στους ψηφιακούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές που ελέγχουν τη λειτουργία των κινητήρων M88. Αυτή η έμφαση στην οικονομική υποστήριξη του αεροσκάφους είναι ένα αντίμετρο εξισορρόπησης της χαμηλότερης τιμής απόκτησης, αλλά μεγαλύτερου κόστους χρήσης, του αμερικανικού F-35 Lightning II. Το χαμηλότερο κόστος απόκτησης του F-35 προκύπτει από τις οικονομίες κλίμακας, οι οποίες επιτυγχάνονται λόγω του μεγάλου όγκο των παραγγελιών που ήδη έχει εξασφαλίσει το F-35.

Στον τομέα του οπλισμού οι σημαντικότερες προσθήκες αφορούν στην υιοθέτηση των βλημάτων αέρος-αέρος MICA NG και Meteor. Η ανάπτυξη του MICA NG ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2018. Θα διαθέτει μεγαλύτερη εμβέλεια και ικανότερους αισθητήρες, σε σχέση με τον MICA (ελάχιστο-μέγιστο βεληνεκές: 500 μέτρα και 60 χιλιόμετρα αντίστοιχα) και αναμένεται να ενταχθεί σε υπηρεσία το 2026. Θα μπορούν να παραχθούν ως νέοι πύραυλοι ή να προκύψουν κατόπιν αναβάθμισης παλαιότερων MICA, δεδομένου ότι οι όποιες αλλαγές θα γίνουν στο εσωτερικό, ενώ το εξωτερικό του βλήματος θα παραμείνει αμετάβλητο.

Οι MICA NG θα μπορούν να εκτοξεύονται χωρίς να έχει προϋπάρξει εγκλωβισμός αεροσκάφους και να καθοδηγούνται, μέσω συστήματος ζεύξης δεδομένων, προς μια συγκεκριμένη περιοχή ενδιαφέροντος. Σε δεδομένη στιγμή ο πιλότος θα μπορεί να ενεργοποιεί είτε τον υπέρυθρο, είτε τον ερευνητή ραντάρ του βλήματος προκειμένου να επιτευχθεί ο εγκλωβισμός του στόχου, η καθοδήγηση του βλήματος προς αυτόν και τελικά η προσβολή του. Επίσης θα ενσωματώνουν και ακροφύσσια κατευθυνόμενης ώσης για την εκτέλεση απότομων και βίαιων ελιγμών.

Δεδομένου ότι τόσο το Rafale, μέσω του υπέρυθρου αισθητήρα έρευνας και ανίχνευσης (IRTS : Infra-Red Search and Track) OSF (Front Sector Optronics) μέγιστου βεληνεκούς 100 χιλιομέτρων,  όσο και ο MICA NG μπορούν να εκτελέσουν παθητική υπέρυθρη στόχευση, σημαίνει ότι ο αντίπαλος δεν θα έχει έγκαιρη προειδοποίηση της απειλής.

Εκτός των MICA NG και Meteor το F4 θα πιστοποιηθεί και με τις κατευθυνόμενες βόμβες AASM των 2.200 λιβρών. Πρόκειται για βόμβες αντίστοιχες των JDAM (Joint Direct Attack Munitions), αλλά με προωθητικό κινητήρα, ο οποίος αυξάνει το μέγιστο βεληνεκές τους στα 60 χιλιόμετρα περίπου, με την προϋπόθεση όμως της άφεσης τους από μεγάλο ύψος. Φυσικά τα F4 θα διατηρήσουν την ικανότητα χρήσης των βλημάτων SCALP-EG και Exocet.

Η εξέλιξη του Rafale, και ιδιαίτερα η έκδοση F4 στηρίζεται στο ραντάρ AESA RBE-2AA, το σύστημα IRST OSF, το σύστημα αυτοπροστασίας και ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA και στον τρόπο που αυτοί οι αισθητήρες λειτουργούν και αλληλεπιδρούν. Η αξία του RBE-2AA έγκειται στην ικανότητα του να εκτελεί ταυτόχρονα πολλαπλές λειτουργίες έρευνας και ανίχνευσης πολλαπλών εναέριων στόχων, στο μικρό και μεγάλο βεληνεκές, μια πολύ σημαντική ικανότητα στην εναέρια μάχη.

Επίσης έχει την ικανότητα παραγωγής, σε πραγματικό χρόνο, τρισδιάστατων (3D) χαρτών για πτήσεις ακολουθίας του ανάγλυφου του εδάφους σε αχαρτογράφητες περιοχές και με συνθήκες μηδενικής ορατότητας, παραγωγής, σε πραγματικό χρόνο, υψηλής ανάλυσης δισδιάστατων (2D) χαρτών εδάφους για πλοήγησης, αλλά και για εντοπισμό, αναγνώριση και κατάδειξη χερσαίων στόχων, εντοπισμό και ανίχνευση θαλάσσιων στόχων και πλήρη κάλυψη του μέγιστου βεληνεκούς Meteor, κάτι που σημαίνει ότι το Rafale F4 θα μπορεί να εκμεταλλευτεί τον Meteor στο ακρότατα όριο του επιχειρησιακού του φακέλου.

Το σύστημα FSO παρουσιάζει πολύ υψηλό βαθμό ανθεκτικότητας σε ηλεκτρονικά αντίμετρα και σε μεθόδους/τακτικές ηλεκτρονικής καταστολής. Αποστολή του είναι ο εντοπισμός, η ανίχνευση και η αναγνώριση στόχων σε μεγάλο βεληνεκές, η υψηλής ανάλυσης ανίχνευση στόχων και η ακριβής καταμέτρηση της απόστασης του στόχου, μέσω αποστασιόμετρου λέιζερ. Γενικά, το FSO επιτρέπει την ακριβή αναγνώριση του στόχου, άρα μειώνει τον κίνδυνο φίλιων απωλειών.

To SPECTRA δεν είναι μόνο ένα ολοκληρωμένο σύστημα αυτοπροστασίας, το οποίο απλά προειδοποιεί και αντιμετωπίζει με αντίμετρα την επερχόμενη απειλή. Είναι και ένα ολοκληρωμένο σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου. Εκτελεί λειτουργίες εντοπισμού, αναγνώρισης και τοπογραφικού προσδιορισμού της απειλής, επιτρέποντας έτσι στον χειριστή να επιλέγει, ανά πάσα στιγμή το πιο αποτελεσματικό αντίμετρο που μπορεί να είναι η παρεμβολή του εχθρικού ραντάρ, η χρήση αντιμέτρων ή πραγματοποίηση ελιγμών αποφυγής της απειλής. Η ικανότητα τοπογραφικού προσδιορισμού της απειλής σημαίνει ότι το SPECTRA μπορεί να εντοπίσει, με ακρίβεια, την απειλή και που ακριβός βρίσκεται στο έδαφος. Έτσι μπορεί είτε να την αποφύγει, είτε να τη στοχοποιήσει και να την προσβάλει με κατευθυνόμενα βλήματα και βόμβες ακριβείας.

Ομοίως, το SPECTRA μπορεί να προσδιορίσει τη θέση της πηγής της επερχόμενης απειλής (εχθρικό αεροσκάφος, πλοίο ή χερσαίο αντιαεροπορικό σύστημα), κάτι που επιτρέπει στο αεροσκάφος να έχει μια ολοκληρωμένη αντίληψη της τακτικής κατάστασης, σε επίπεδο απειλών. Αυτό φάνηκε το 2011, στις επιχειρήσεις στη Λιβύη, όταν τα γαλλικά μαχητικά προσέβαλαν, με επιτυχία, εχθρικούς στόχους σε αποστολές καταστολής της εχθρικής αεράμυνας (SEAD : Suppression of Enemy Air Defense), ανεξάρτητα και χωρίς άλλη βοήθεια. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του SPECTRA είναι ότι ενσωματώνει βιβλιοθήκη καταγραφής απειλών, η οποία μπορεί να ενημερωθεί άμεσα και γρήγορα.

Η αξία του Rafale F4, ως αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων, βρίσκεται στην ικανότητα σύνθεσης και διάχυσης (Fusion) των πληροφοριών μεταξύ του RBE-2AA, του FSO και του SPECTRA. Στην ουσία αυτοί οι αισθητήρες αλλάζουν ριζικά και αναβαθμίζουν τον τρόπο που ένα μαχητικό αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων αντιλαμβάνεται και παράγει την επιχειρησιακή αλυσίδα C⁴ISTAR (Command, Control, Communications, Computer, Intelligence, Surveillance, Target Acquisition, and Reconnaissance : Διοίκηση, έλεγχος, επικοινωνίες, πληροφορίες, επιτήρηση, πρόσκτηση στόχων και αναγνώριση).

Αυτό που κάνει το Rafale F4 είναι να παράγει ολοκληρωμένη εικόνα της τακτικής κατάστασης, σε πραγματικό χρόνο και να υποβοηθά τον πιλότο στην λήψη των αποφάσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι στη Γαλλική Πολεμική Αεροπορία, το Rafale αντικαθιστά επτά (7) διαφορετικές εκδόσεις αεροσκαφών, έκαστη εξειδικευμένη για συγκεκριμένες αποστολές. Γι’ αυτό πρόκειται για ένα αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων («Omnirole» όπως το αποκαλούν οι Γάλλοι, από το λατινικό «Omni» που σημαίνει «Όλα»).

Αλλά πως τεκμαίρεται ο ορισμός «αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων»; Μια απόδειξη είναι η ικανότητα του να εναλλάσσει ρόλους, ανάλογα με την υπάρχουσα τακτική κατάσταση ή όταν αυτή μεταβάλλεται: Από το ρόλο επιτηρητή αέρος, το αεροσκάφος μπορεί να κλιθεί να εκτελέσει αερομαχία, με τους MICA NG (μικρές αποστάσεις) ή τους Meteor (μεγάλες αποστάσεις) και αφού έχει επιτύχει αεροπορική υπεροχή να προσβάλει στρατηγικού ή μη στόχους στο έδαφος ή τη θάλασσα, με τα βλήματα SCALP-EG, Exocet ή τις βόμβες AASM.

Παρατηρώντας το πιλοτήριο του Rafale, στη χαμηλότερη αριστερή γωνία της οθόνης HLD (Head Level Display) υπάρχει η ένδειξη «PCWRITE» η οποία ενημερώνει τον πιλότο, ανά πάσα στιγμή, για το ποιοι αισθητήρες είναι ενεργοί: Το ραντάρ, το FSO, το SPECTRA, το σύστημα αναγνώρισης φίλου ή εχθρού (IFF :  Identification Friend-or-Foe) κ.ά. Το σημαντικό όμως είναι ότι όλα τα δεδομένου που συλλέγουν οι εν ενεργεία αισθητήρες διαβιβάζονται στο σύστημα MDPU (Processing Unit Data Modules), αναλύονται, και κατηγοριοποιούνται. Στη συνέχεια χρησιμοποιούνται, ως επεξεργασμένα δεδομένα πια, για την παραγωγή αυτού που αποκαλείται επίγνωση της τακτικής κατάστασης σ’ ολόκληρο το τόξο των 360^ο. Το τελικό αποτέλεσμα είναι διαθέσιμο στον πιλότο και προβάλλεται σε οθόνη.

Το MDPU αποτελείται από 19 μονάδες LRU (Flight-line Replaceable Unit), έκαστη με δυνατότητα επεξεργασίας 50 φορές μεγαλύτερης από τα αεροσκάφη προηγούμενης γενιάς. Ποιο είναι το αποτέλεσμα: Ο πιλότος έχει μειωμένο φόρτο εργασίας και επικεντρώνεται περισσότερο στη λήψη αποφάσεων. Ο επιχειρησιακός κύκλος δράσης μειώνεται σημαντικά, ο χρόνος αντίδρασης σε μια απειλή μειώνεται, επίσης σημαντικά, άρα αυξάνουν οι πιθανότητες επιβίωσης και επικράτησης στο πεδίο της μάχης.

Ένας εξίσου κρίσιμος παράγοντας για το Rafale είναι το γεγονός ότι η εργονομία των αισθητήρων, ο τρόπος διασύνδεσης τους και οι επιλογές αλληλουχίας της λειτουργίας τους εξουδετερώνουν τους περιορισμούς που έχουν. Αυτό εξασφαλίζεται από την ιδιότητα του MDPU να συλλέγει ολοκληρωμένα, άρα επεξεργάσιμα, δεδομένα από διαφορετικές πηγές και να τα επεξεργάζεται μέσω διαφορετικών τεχνικών. Σε δοκιμές αποδείχθηκε η ικανότητα του MDPU να αλληλοσυμπληρώνει πληροφορίες, να τις οργανώνει και να παράγει-προβάλει ολοκληρωμένα αποτέλεσμα και ολοκληρωμένη εικόνα τακτικής κατάστασης-επίγνωσης. Έτσι το Rafale συνεχίζει να διατηρεί το πλεονέκτημα της πληροφοριακής υπεροχής ακόμα και αν είναι αναγκασμένο να λειτουργεί τους αισθητήρες του υπό περιορισμό (για παράδειγμα μια έκτακτη τεχνική βλάβη).

Η ασφάλεια των πιλότων είναι ένας ακόμα τομέας που το Rafale F4, αλλά και οι προγενέστερες εκδόσεις, έχουν δώσει έμφαση. Τα καθίσματα είναι τοποθετημένα με κλίση 29º, κάτι, που σύμφωνα με την Dassault Aviation, περιορίζει το φαινόμενο G-LOC (G-force Loss of Consciousness : Απώλεια των αισθήσεων, αποτέλεσμα των φορτίσεων G), ακόμα και σε φορτίσεις 9g. Υπάρχει και το αυτόματο σύστημα αποφυγής πρόσκρουσης στο έδαφος, ενώ το σύστημα GPW (Ground Proximity Warning) ενημερώνει τον πιλότο, ηχητικά και οπτικά, για προσέγγιση σε επιφάνεια (έδαφος, νερό). Σε περίπτωση αδυναμίας του πιλότου να ελέγξει το αεροσκάφος, το Rafale ενσωματώνει αυτόματο σύστημα, το οποίο επαναφέρει τις πτέρυγες του αεροσκάφους σε οριζόντια θέση, το δε αεροσκάφος σε ανοδική πορεία με κλίση 5^ο και με ταχύτητα 648 χιλιομέτρων την ώρα.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό ασφαλείας του Rafale, το οποίο όμως έχει και σπουδαία επιχειρησιακή αξία, είναι η χρήση του συστήματος CFIT (Controlled Flight Into Terrain : Ελεγχόμενη πτήση στο έδαφος), κάτι που επιτρέπει στο αεροσκάφος να πετά χαμηλά και να ακολουθεί το ανάγλυφο του εδάφους, άρα να αποφεύγει τον εντοπισμό. Το σύστημα λειτουργεί αυτόνομα από το ραντάρ του αεροσκάφους, ως ένας δεύτερος πιλότος μέσα στο αεροσκάφος, επιτρέποντας έτσι στον πιλότο να μην απασχολεί τη σκέψη του με την πτήση, αλλά με την εκπλήρωση της αποστολής του (προσβολή ενός στόχου στο έδαφος ή τη θάλασσα, για παράδειγμα).

Παράλληλα, το ραντάρ του αεροσκάφους παραμένει διαθέσιμο για συνεχή επιτήρηση και εντοπισμό πιθανών στόχων. Σε δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν στη Γαλλία, το Rafale πέταξε σε υψόμετρο 90 μέτρων και με ταχύτητα 835 χιλιομέτρων την ώρα, για μια μικρή απόσταση, από μια ορεινή περιοχή, έξω από την Ιστρ, προς τη Μεσόγειο. Στη διάρκεια της πτήσης το υψόμετρο σταδιακά μειώθηκε από τα 90 στα 30 μέτρα, ενώ το αεροσκάφος δεν εντοπίστηκε από τα ραντάρ.

Κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης του Rafale από τη Βραζιλία, στο πλαίσιο του προγράμματος F-X2, το αεροσκάφος πέτυχε εμβέλεια αποστολής 1.704 χιλιομέτρων με εσωτερικό καύσιμο 4.700 κιλών, τρείς (3) εξωτερικές δεξαμενές καυσίμου των 2.000 λίτρων έκαστη, δύο (2) σύμμορφες δεξαμενές καύσιμου των 1.150 λίτρων έκαστη και έξι (6) βλήματα αέρος-αέρος, χωρίς βλήματα/βόμβες αέρος-εδάφους.

Με βλήματα/βόμβες αέρος-εδάφους πέτυχε εμβέλεια αποστολής 1.463 χιλιομέτρων. Με συνδυασμό όπλων δύο (2) βλήματα αερομαχίας και δύο (2) βλήματα SCALP-EG, η μέγιστη εμβέλεια αποστολής ξεπερνά τα 1.850 χιλιόμετρα. Αυτές οι επιδόσεις, σε συνδυασμό με την ικανότητα του αεροσκάφους να πετά στο ανάγλυφο του εδάφους ή κοντά στην επιφάνεια της θάλασσας, καθιστά το Rafale εξαιρετικό σε αποστολές υποστήριξης της κυπριακής άμυνας, για παράδειγμα. Επίσης, ο λόγος βάρος προς την ισχύ του Rafale επιτρέπει στο αεροσκάφος να μεταφέρει βάρη της τάξεως του 140% του βάρους του. Αυτό πρακτικά σημαίνει μέγιστο βάρος απογείωσης 24 τόνους.

Πολλοί αναγνώστες μας έχουν εκφραστεί θετικά για το Rafale, ενώ άλλοι εκφράζουν την στήριξη τους στο αμερικανικό F-35, με κύριο επιχείρηση ότι το F-35 είναι ένα αεροσκάφος τεχνολογίας απόκρυψης του ίχνους (Stealth), ενώ το Rafale όχι. Είναι όμως έτσι; Για το F-35 τα χαρακτηριστικά απόκρυψης του ίχνους είναι εμφανή, τόσο σε επίπεδο σχεδίασης όσο και σε επίπεδο τεχνολογίας υλικών. Από την άλλη και το Rafale είναι κατασκευασμένο από συνθετικά υλικά και κράμα ελαφρού αλουμινίου με ικανότητα απορρόφησης ακτινοβολίας ραντάρ. Επίσης, ο χώρος του κινητήρα είναι κατασκευασμένος σε σχήμα «S», με οδοντωτές απολήξεις, ενώ ενσωματώνει και ένα κανάλι απόρριψης καυσαερίων με ψύξης, για μείωση του υπέρυθρου ίχνους του αεροσκάφους. Όλα αυτά προσδίδουν στο Rafale μικρή διατομή ραντάρ (RCS : Radar Cross Section).

Το κόστος του Rafale (Fly-Away) είναι συγκρίσιμο απ’ αυτό του F-35, αλλά το κόστος ανά ώρα πτήσης είναι μικρότερο. Το Rafale είναι πιο ευέλικτο, σε σχέση με το F-35, με ανώτερο ρυθμό ανόδου και ρυθμό στροφής (ιδιαίτερα κρίσιμη παράμετρος για τις κλειστές αερομαχίες). Επίσης μπορεί να πετάξει περισσότερη ώρα υπερηχητικά, χωρίς τη χρήση μετάκαυσης (Mach 1,4 με πλήρη φόρτο). Οι πτέρυγες canard, στο ρύγχος του αεροσκάφους του επιτρέπουν εξαιρετικές επιδόσεις ανόδου και καθόδου με μεγάλες ταχύτητες. F-35 και Rafale μοιράζονται παρόμοιες επιδόσεις και διαφέρουν ελάχιστα σε επίπεδο μέγιστη ταχύτητα και επιχειρησιακής οροφής.

Εν κατακλείδι, η εξέλιξη του Rafale, από την έκδοση F3-R στην έκδοση F4, καθιστά ικανότερο ένα ήδη ικανό αεροσκάφος πολλαπλού ρόλου. Η λογική μιας πιθανής επιλογής του Rafale από την ΠΑ (Πολεμική Αεροπορία) δεν έχει να κάνει μόνο με τις ικανότητες του αεροσκάφους, άλλα έχει να κάνει με τους λόγους επιλογής των Mirage-2000 τη δεκαετία του 1980: Διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας κύριων οπλικών συστημάτων και αγορές από χώρες που λειτουργούν ανεξάρτητα και δεν ελέγχονται από τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στην αποδέσμευση στρατηγικών όπλων. Ενδεικτική είναι η περίπτωση άρνησης των ΗΠΑ να αποδεσμεύσουν τα βλήματα JASSM για την Ελλάδα και οι σφοδρές, ευτυχώς ανεπιτυχείς, αντιδράσεις της Ουάσιγκτον στην πώληση των SCALP-EG στην Ελλάδα.

Και δεν είναι μόνο η Ελλάδα. Θέμα με τους SCALP-EG αντιμετώπισε και η Αίγυπτος, λόγω του δικαιώματος της Αμερικανικής Κυβέρνησης να επιτρέπει ή όχι την πώληση των SCALP-EG σε τρίτες χώρες, καθώς τα βλήματα ενσωματώνουν ορισμένα συστήματα που κατασκευάζονται στις ΗΠΑ, άρα η Ουάσιγκτον διατηρεί το δικαίωμα παροχής πιστοποιητικού τελικού χρήστη. Ο περιορισμός αυτός ανάγκασε το Παρίσι, στα μέσα του 2018, να ανακοινώσει ότι ζήτησε από την MBDA να προχωρήσει στην ανάπτυξη αντίστοιχων συστημάτων, τα οποία θα αντικαταστήσουν τα αμερικανικής προέλευσης, έτσι ώστε να μην υπονομευτεί η εμπορική επιτυχία των γαλλικών όπλων».

Ανακεφαλαιώνοντας, η απόκτηση των γαλλικών μαχητικών, εάν πράγματι προχωρήσει, θα προσδώσει στη ΠΑ μοναδικές ικανότητες εναέριας κυριαρχίας και υπεροχής απόρροια της αξιοποίησης του συνδυασμού του κορυφαίου πακέτου με ραντάρ  AESA, σύστημα αυτοπροστασίας και ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA, υπέρυθρος αισθητήρας OSF και των βλημάτων MICA-EM/IR/NG και METEOR), δυνατότητες προσβολής στόχων σε μεγάλο βάθος στη τουρκική ενδοχώρα με βλήματα SCALP-EG, ναυτικών προσβολών με Exocet και τέλος αποστολών βομβαρδισμού με τη γαλλική έξυπνη συλλογή AASM, με βεληνεκές περί τα 60 χιλιόμετρα από άφεση από μεγάλο υψόμετρο ή 15 χιλιόμετρα από χαμηλό ύψος. Όλα τα παραπάνω αποτελούν τον συνδυασμό μεγάλης μεταφοράς οπλικού φορτίου (14 θέσεις) με μια μεγάλη ακτίνα δράσης καθιστώντας το μαχητικό ιδανικό για επιχειρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και εκτέλεσης αεροπορικών επιχειρήσεων στη Κύπρο.

Συμπερασματικά, αποτελεί για τη ΠΑ μια ολοκληρωμένη και ώριμη τεχνολογικά σχεδίαση με μεγάλο εύρος όπλων και κυρίως στρατηγικών όπλων που κάνουν τη διαφορά (SCALP-EG, Exocet, MICA, Meteor). Επίσης, το γεγονός πως η ΠΑ θα παραλάβει μεταχειρισμένα αεροσκάφη συνεπάγεται άμεση ένταξη και σχετικά γρήγορη επιχειρησιακά αξιοποίηση απέναντι στη Τουρκική Αεροπορία. Το Rafale είτε στην έκδοση F3-R είτε στην F4 θα είναι αδιαμφισβήτητα ο εναέριος κυρίαρχος του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου και θα προσφέρει ποιοτική ανωτερότητα και τεχνολογική υπεροχή στην Ελληνική Αεροπορία.

Το άρθρο Πολεμική Αεροπορία: Γιατί η απόκτηση των Rafale θα ανατρέψει τις ισορροπίες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.

Χωρίς αμφιβολία, το Rafale είναι ένα από τα ικανότερα μαχητικά αεροσκάφη πολλαπλού ρόλου στον κόσμο, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται και η ανάπτυξη της έκδοσης F4, η οποία θα αυξήσει, ακόμα περισσότερο, της ικανότητες του. Στον ελληνικό αμυντικό τύπου έχουν γραφεί πολλά για το Rafale. Το παρόν άρθρο δεν έχει στόχο μια απλή παρουσίαση του αεροσκάφους, της ιστορίας και των τεχνικών χαρακτηριστικών του, αφού αυτά μπορεί να τα βρει κανείς εύκολα στο διαδίκτυο. Στόχος του άρθρου είναι να παρουσιάσει τις τελευταίες εξελίξεις του αεροσκάφους, από την έκδοση F3-R στην έκδοση F4, και τις επιχειρησιακές του ικανότητες, όπως αυτές παράγονται από τη λειτουργία των κύριων αισθητήρων του αεροσκάφους και τη συνεργασία-διασύνδεση μεταξύ τους.

Η εξέλιξη του Rafale, όπως θα το γνωρίσουμε στο εγγύς μέλλον, ξεκίνησε το Μάρτιο του 2017 όταν ανακοινώθηκε η πρόθεση ανάπτυξης της έκδοσης F4 (το συμβόλαιο υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 2019), η ολοκλήρωση της οποία προσδιορίζεται για το 2022. Η Γαλλική Πολεμική Αεροπορία θα παραλάβει 28 αεροσκάφη, την περίοδο 2023-2026, έναντι του ποσού των € 2 δισεκατομμυρίων (κόστος ανά αεροσκάφος: € 71,5 εκατομμύρια, πιθανότατα Fly-Away τιμή, δηλαδή χωρίς όπλα και υλικά-υπηρεσίες υποστήριξης). Την περίοδο 2027-2030 η Γαλλία έχει προγραμματίσει την προμήθεια άλλων 30 αεροσκαφών της συγκεκριμένης έκδοσης.

Στο μεταξύ, το Νοέμβριο του 2018 ανακοινώθηκε ότι η Γαλλία ενέκρινε την ανάπτυξη της έκδοσης F3-R, η οποία ενσωματώνει σημαντικές βελτιώσεις όπως το ραντάρ RBE-2AA, τεχνολογίας ηλεκτρονικής σάρωσης (AESA), την πιστοποίηση των βλημάτων αερομαχίας MICA NG (New Generation) και Meteor (μέγιστου βεληνεκούς άνω των 100 χιλιομέτρων), των κατευθυνόμενων βομβών AASM (Armement Air-Sol Modulaire) και των ατρακτιδίων  εντοπισμού, αναγνώρισης και κατάδειξης (λέιζερ) στόχων TALIOS και τακτικής και στρατηγικής αναγνώρισης AEROS. Επίσης, το Rafale F3-R ενσωματώνει αυτόματο σύστημα αποφυγής πρόσκρουσης στο έδαφος. Η Γαλλία έχει εγκρίνει την αναβάθμιση των 144 Rafale που διαθέτει στο επίπεδο F3-R, ενώ την ίδια έκδοση έχουν επιλέξει η Ινδία, το Κατάρ και η Αίγυπτος.

Σε τι διαφέρει όμως η έκδοση F3-R από την F4; Αρχικά το F4 θα διαθέτει αυξημένες ικανότητες εκτέλεσης αποστολών και επιχειρήσεων σε δικτυοκεντρικό περιβάλλον (Network-Centric), ενώ οι διαδικασίες συλλογής, επεξεργασίας και διαβίβασης πληροφοριών και δεδομένων θα ενισχυθούν, τόσο σε επίπεδο υπολογιστικής ισχύος και αποθηκευτικού χώρου, όσο και σε επίπεδο ταχύτητας στην επεξεργασία δεδομένων και ασφάλειας κατά τη διαβίβαση τους από και προς άλλες φίλιες πλατφόρμες.

Οι προσθήκες αυτές θα επιτρέπουν στο F4 να παράγει και να μοιράζεται, γρήγορα και με ασφάλεια, μια ολοκληρωμένη εικόνα της τακτικής κατάστασης που επικρατεί, ανά πάσα στιγμή, στο πεδίο μάχης. Οι βελτιώσεις αυτές θα πλαισιώνονται από την προσθήκη και της ικανότητας επικοινωνίας του F4, μέσω δορυφορικών συστημάτων, καθώς και της υιοθέτησης νέου, βελτιωμένου, συστήματος απεικόνισης δεδομένων επί της κάσκας του πιλότου. Έμφαση θα δοθεί και στον τομέα της ενίσχυσης της ικανότητας προσβολής στόχων εδάφους, μέσω της αναβάθμισης του ραντάρ RBE-2AA, μέγιστου βεληνεκούς 200 χιλιομέτρων.

Επίσης η έκδοση F4 θα είναι εφοδιασμένη με νέο λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης, υπεύθυνο για τον έλεγχο και τη διαχείριση των ατρακτιδίων αναγνώρισης και στόχευσης. Το νέο λογισμικό θα επιτρέπει την ταχύτερη συλλογή και επεξεργασία πληροφοριών και δεδομένων, τα οποία θα παρουσιάζονται στον πιλότο ως μια ολοκληρωμένη εικόνα της τακτικής κατάστασης. Έτσι ο πιλότος θα έχει στη διάθεση του ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τον στόχο, άρα θα μπορεί να τον προσβάλει γρήγορα και με ακρίβεια.

Έμφαση θα δοθεί και στην επιβιωσιμότητα του αεροσκάφους, μέσω της ενίσχυσης του συστήματος αυτοπροστασίας και ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA με νέους και ισχυρότερους παρεμβολείς, ενώ και το κομμάτι της έγκαιρης και ορθής διάγνωσης βλαβών θα βελτιωθεί με την υιοθέτηση ενός νέου φορητού διαγνωστικού συστήματος για το τεχνικό προσωπικό. Στόχος η αύξηση της διαθεσιμότητας του αεροσκάφους και η μείωση του κόστους τεχνικής υποστήριξης, μέσω γρήγορων και αξιόπιστων διαγνωστικών διαδικασιών.

Ομοίως, βελτιώσεις θα υπάρξουν και στους ψηφιακούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές που ελέγχουν τη λειτουργία των κινητήρων M88. Αυτή η έμφαση στην οικονομική υποστήριξη του αεροσκάφους είναι ένα αντίμετρο εξισορρόπησης της χαμηλότερης τιμής απόκτησης, αλλά μεγαλύτερου κόστους χρήσης, του αμερικανικού F-35 Lightning II. Το χαμηλότερο κόστος απόκτησης του F-35 προκύπτει από τις οικονομίες κλίμακας, οι οποίες επιτυγχάνονται λόγω του μεγάλου όγκο των παραγγελιών που ήδη έχει εξασφαλίσει το F-35.

Στον τομέα του οπλισμού οι σημαντικότερες προσθήκες αφορούν στην υιοθέτηση των βλημάτων αέρος-αέρος MICA NG και Meteor. Η ανάπτυξη του MICA NG ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2018. Θα διαθέτει μεγαλύτερη εμβέλεια και ικανότερους αισθητήρες, σε σχέση με τον MICA (ελάχιστο-μέγιστο βεληνεκές: 500 μέτρα και 60 χιλιόμετρα αντίστοιχα) και αναμένεται να ενταχθεί σε υπηρεσία το 2026. Θα μπορούν να παραχθούν ως νέοι πύραυλοι ή να προκύψουν κατόπιν αναβάθμισης παλαιότερων MICA, δεδομένου ότι οι όποιες αλλαγές θα γίνουν στο εσωτερικό, ενώ το εξωτερικό του βλήματος θα παραμείνει αμετάβλητο.

Οι MICA NG θα μπορούν να εκτοξεύονται χωρίς να έχει προϋπάρξει εγκλωβισμός αεροσκάφους και να καθοδηγούνται, μέσω συστήματος ζεύξης δεδομένων, προς μια συγκεκριμένη περιοχή ενδιαφέροντος. Σε δεδομένη στιγμή ο πιλότος θα μπορεί να ενεργοποιεί είτε τον υπέρυθρο, είτε τον ερευνητή ραντάρ του βλήματος προκειμένου να επιτευχθεί ο εγκλωβισμός του στόχου, η καθοδήγηση του βλήματος προς αυτόν και τελικά η προσβολή του. Επίσης θα ενσωματώνουν και ακροφύσσια κατευθυνόμενης ώσης για την εκτέλεση απότομων και βίαιων ελιγμών.

Δεδομένου ότι τόσο το Rafale, μέσω του υπέρυθρου αισθητήρα έρευνας και ανίχνευσης (IRTS : Infra-Red Search and Track) OSF (Front Sector Optronics) μέγιστου βεληνεκούς 100 χιλιομέτρων,  όσο και ο MICA NG μπορούν να εκτελέσουν παθητική υπέρυθρη στόχευση, σημαίνει ότι ο αντίπαλος δεν θα έχει έγκαιρη προειδοποίηση της απειλής.

Εκτός των MICA NG και Meteor το F4 θα πιστοποιηθεί και με τις κατευθυνόμενες βόμβες AASM των 2.200 λιβρών. Πρόκειται για βόμβες αντίστοιχες των JDAM (Joint Direct Attack Munitions), αλλά με προωθητικό κινητήρα, ο οποίος αυξάνει το μέγιστο βεληνεκές τους στα 60 χιλιόμετρα περίπου, με την προϋπόθεση όμως της άφεσης τους από μεγάλο ύψος. Φυσικά τα F4 θα διατηρήσουν την ικανότητα χρήσης των βλημάτων SCALP-EG και Exocet.

Η εξέλιξη του Rafale, και ιδιαίτερα η έκδοση F4 στηρίζεται στο ραντάρ AESA RBE-2AA, το σύστημα IRST OSF, το σύστημα αυτοπροστασίας και ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA και στον τρόπο που αυτοί οι αισθητήρες λειτουργούν και αλληλεπιδρούν. Η αξία του RBE-2AA έγκειται στην ικανότητα του να εκτελεί ταυτόχρονα πολλαπλές λειτουργίες έρευνας και ανίχνευσης πολλαπλών εναέριων στόχων, στο μικρό και μεγάλο βεληνεκές, μια πολύ σημαντική ικανότητα στην εναέρια μάχη.

Επίσης έχει την ικανότητα παραγωγής, σε πραγματικό χρόνο, τρισδιάστατων (3D) χαρτών για πτήσεις ακολουθίας του ανάγλυφου του εδάφους σε αχαρτογράφητες περιοχές και με συνθήκες μηδενικής ορατότητας, παραγωγής, σε πραγματικό χρόνο, υψηλής ανάλυσης δισδιάστατων (2D) χαρτών εδάφους για πλοήγησης, αλλά και για εντοπισμό, αναγνώριση και κατάδειξη χερσαίων στόχων, εντοπισμό και ανίχνευση θαλάσσιων στόχων και πλήρη κάλυψη του μέγιστου βεληνεκούς Meteor, κάτι που σημαίνει ότι το Rafale F4 θα μπορεί να εκμεταλλευτεί τον Meteor στο ακρότατα όριο του επιχειρησιακού του φακέλου.

Το σύστημα FSO παρουσιάζει πολύ υψηλό βαθμό ανθεκτικότητας σε ηλεκτρονικά αντίμετρα και σε μεθόδους/τακτικές ηλεκτρονικής καταστολής. Αποστολή του είναι ο εντοπισμός, η ανίχνευση και η αναγνώριση στόχων σε μεγάλο βεληνεκές, η υψηλής ανάλυσης ανίχνευση στόχων και η ακριβής καταμέτρηση της απόστασης του στόχου, μέσω αποστασιόμετρου λέιζερ. Γενικά, το FSO επιτρέπει την ακριβή αναγνώριση του στόχου, άρα μειώνει τον κίνδυνο φίλιων απωλειών.

To SPECTRA δεν είναι μόνο ένα ολοκληρωμένο σύστημα αυτοπροστασίας, το οποίο απλά προειδοποιεί και αντιμετωπίζει με αντίμετρα την επερχόμενη απειλή. Είναι και ένα ολοκληρωμένο σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου. Εκτελεί λειτουργίες εντοπισμού, αναγνώρισης και τοπογραφικού προσδιορισμού της απειλής, επιτρέποντας έτσι στον χειριστή να επιλέγει, ανά πάσα στιγμή το πιο αποτελεσματικό αντίμετρο που μπορεί να είναι η παρεμβολή του εχθρικού ραντάρ, η χρήση αντιμέτρων ή πραγματοποίηση ελιγμών αποφυγής της απειλής. Η ικανότητα τοπογραφικού προσδιορισμού της απειλής σημαίνει ότι το SPECTRA μπορεί να εντοπίσει, με ακρίβεια, την απειλή και που ακριβός βρίσκεται στο έδαφος. Έτσι μπορεί είτε να την αποφύγει, είτε να τη στοχοποιήσει και να την προσβάλει με κατευθυνόμενα βλήματα και βόμβες ακριβείας.

Ομοίως, το SPECTRA μπορεί να προσδιορίσει τη θέση της πηγής της επερχόμενης απειλής (εχθρικό αεροσκάφος, πλοίο ή χερσαίο αντιαεροπορικό σύστημα), κάτι που επιτρέπει στο αεροσκάφος να έχει μια ολοκληρωμένη αντίληψη της τακτικής κατάστασης, σε επίπεδο απειλών. Αυτό φάνηκε το 2011, στις επιχειρήσεις στη Λιβύη, όταν τα γαλλικά μαχητικά προσέβαλαν, με επιτυχία, εχθρικούς στόχους σε αποστολές καταστολής της εχθρικής αεράμυνας (SEAD : Suppression of Enemy Air Defense), ανεξάρτητα και χωρίς άλλη βοήθεια. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του SPECTRA είναι ότι ενσωματώνει βιβλιοθήκη καταγραφής απειλών, η οποία μπορεί να ενημερωθεί άμεσα και γρήγορα.

Η αξία του Rafale F4, ως αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων, βρίσκεται στην ικανότητα σύνθεσης και διάχυσης (Fusion) των πληροφοριών μεταξύ του RBE-2AA, του FSO και του SPECTRA. Στην ουσία αυτοί οι αισθητήρες αλλάζουν ριζικά και αναβαθμίζουν τον τρόπο που ένα μαχητικό αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων αντιλαμβάνεται και παράγει την επιχειρησιακή αλυσίδα C⁴ISTAR (Command, Control, Communications, Computer, Intelligence, Surveillance, Target Acquisition, and Reconnaissance : Διοίκηση, έλεγχος, επικοινωνίες, πληροφορίες, επιτήρηση, πρόσκτηση στόχων και αναγνώριση).

Αυτό που κάνει το Rafale F4 είναι να παράγει ολοκληρωμένη εικόνα της τακτικής κατάστασης, σε πραγματικό χρόνο και να υποβοηθά τον πιλότο στην λήψη των αποφάσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι στη Γαλλική Πολεμική Αεροπορία, το Rafale αντικαθιστά επτά (7) διαφορετικές εκδόσεις αεροσκαφών, έκαστη εξειδικευμένη για συγκεκριμένες αποστολές. Γι’ αυτό πρόκειται για ένα αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων («Omnirole» όπως το αποκαλούν οι Γάλλοι, από το λατινικό «Omni» που σημαίνει «Όλα»).

Αλλά πως τεκμαίρεται ο ορισμός «αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων»; Μια απόδειξη είναι η ικανότητα του να εναλλάσσει ρόλους, ανάλογα με την υπάρχουσα τακτική κατάσταση ή όταν αυτή μεταβάλλεται: Από το ρόλο επιτηρητή αέρος, το αεροσκάφος μπορεί να κλιθεί να εκτελέσει αερομαχία, με τους MICA NG (μικρές αποστάσεις) ή τους Meteor (μεγάλες αποστάσεις) και αφού έχει επιτύχει αεροπορική υπεροχή να προσβάλει στρατηγικού ή μη στόχους στο έδαφος ή τη θάλασσα, με τα βλήματα SCALP-EG, Exocet ή τις βόμβες AASM.

Παρατηρώντας το πιλοτήριο του Rafale, στη χαμηλότερη αριστερή γωνία της οθόνης HLD (Head Level Display) υπάρχει η ένδειξη «PCWRITE» η οποία ενημερώνει τον πιλότο, ανά πάσα στιγμή, για το ποιοι αισθητήρες είναι ενεργοί: Το ραντάρ, το FSO, το SPECTRA, το σύστημα αναγνώρισης φίλου ή εχθρού (IFF :  Identification Friend-or-Foe) κ.ά. Το σημαντικό όμως είναι ότι όλα τα δεδομένου που συλλέγουν οι εν ενεργεία αισθητήρες διαβιβάζονται στο σύστημα MDPU (Processing Unit Data Modules), αναλύονται, και κατηγοριοποιούνται. Στη συνέχεια χρησιμοποιούνται, ως επεξεργασμένα δεδομένα πια, για την παραγωγή αυτού που αποκαλείται επίγνωση της τακτικής κατάστασης σ’ ολόκληρο το τόξο των 360^ο. Το τελικό αποτέλεσμα είναι διαθέσιμο στον πιλότο και προβάλλεται σε οθόνη.

Το MDPU αποτελείται από 19 μονάδες LRU (Flight-line Replaceable Unit), έκαστη με δυνατότητα επεξεργασίας 50 φορές μεγαλύτερης από τα αεροσκάφη προηγούμενης γενιάς. Ποιο είναι το αποτέλεσμα: Ο πιλότος έχει μειωμένο φόρτο εργασίας και επικεντρώνεται περισσότερο στη λήψη αποφάσεων. Ο επιχειρησιακός κύκλος δράσης μειώνεται σημαντικά, ο χρόνος αντίδρασης σε μια απειλή μειώνεται, επίσης σημαντικά, άρα αυξάνουν οι πιθανότητες επιβίωσης και επικράτησης στο πεδίο της μάχης.

Ένας εξίσου κρίσιμος παράγοντας για το Rafale είναι το γεγονός ότι η εργονομία των αισθητήρων, ο τρόπος διασύνδεσης τους και οι επιλογές αλληλουχίας της λειτουργίας τους εξουδετερώνουν τους περιορισμούς που έχουν. Αυτό εξασφαλίζεται από την ιδιότητα του MDPU να συλλέγει ολοκληρωμένα, άρα επεξεργάσιμα, δεδομένα από διαφορετικές πηγές και να τα επεξεργάζεται μέσω διαφορετικών τεχνικών. Σε δοκιμές αποδείχθηκε η ικανότητα του MDPU να αλληλοσυμπληρώνει πληροφορίες, να τις οργανώνει και να παράγει-προβάλει ολοκληρωμένα αποτέλεσμα και ολοκληρωμένη εικόνα τακτικής κατάστασης-επίγνωσης. Έτσι το Rafale συνεχίζει να διατηρεί το πλεονέκτημα της πληροφοριακής υπεροχής ακόμα και αν είναι αναγκασμένο να λειτουργεί τους αισθητήρες του υπό περιορισμό (για παράδειγμα μια έκτακτη τεχνική βλάβη).

Η ασφάλεια των πιλότων είναι ένας ακόμα τομέας που το Rafale F4, αλλά και οι προγενέστερες εκδόσεις, έχουν δώσει έμφαση. Τα καθίσματα είναι τοποθετημένα με κλίση 29º, κάτι, που σύμφωνα με την Dassault Aviation, περιορίζει το φαινόμενο G-LOC (G-force Loss of Consciousness : Απώλεια των αισθήσεων, αποτέλεσμα των φορτίσεων G), ακόμα και σε φορτίσεις 9g. Υπάρχει και το αυτόματο σύστημα αποφυγής πρόσκρουσης στο έδαφος, ενώ το σύστημα GPW (Ground Proximity Warning) ενημερώνει τον πιλότο, ηχητικά και οπτικά, για προσέγγιση σε επιφάνεια (έδαφος, νερό). Σε περίπτωση αδυναμίας του πιλότου να ελέγξει το αεροσκάφος, το Rafale ενσωματώνει αυτόματο σύστημα, το οποίο επαναφέρει τις πτέρυγες του αεροσκάφους σε οριζόντια θέση, το δε αεροσκάφος σε ανοδική πορεία με κλίση 5^ο και με ταχύτητα 648 χιλιομέτρων την ώρα.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό ασφαλείας του Rafale, το οποίο όμως έχει και σπουδαία επιχειρησιακή αξία, είναι η χρήση του συστήματος CFIT (Controlled Flight Into Terrain : Ελεγχόμενη πτήση στο έδαφος), κάτι που επιτρέπει στο αεροσκάφος να πετά χαμηλά και να ακολουθεί το ανάγλυφο του εδάφους, άρα να αποφεύγει τον εντοπισμό. Το σύστημα λειτουργεί αυτόνομα από το ραντάρ του αεροσκάφους, ως ένας δεύτερος πιλότος μέσα στο αεροσκάφος, επιτρέποντας έτσι στον πιλότο να μην απασχολεί τη σκέψη του με την πτήση, αλλά με την εκπλήρωση της αποστολής του (προσβολή ενός στόχου στο έδαφος ή τη θάλασσα, για παράδειγμα).

Παράλληλα, το ραντάρ του αεροσκάφους παραμένει διαθέσιμο για συνεχή επιτήρηση και εντοπισμό πιθανών στόχων. Σε δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν στη Γαλλία, το Rafale πέταξε σε υψόμετρο 90 μέτρων και με ταχύτητα 835 χιλιομέτρων την ώρα, για μια μικρή απόσταση, από μια ορεινή περιοχή, έξω από την Ιστρ, προς τη Μεσόγειο. Στη διάρκεια της πτήσης το υψόμετρο σταδιακά μειώθηκε από τα 90 στα 30 μέτρα, ενώ το αεροσκάφος δεν εντοπίστηκε από τα ραντάρ.

Κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης του Rafale από τη Βραζιλία, στο πλαίσιο του προγράμματος F-X2, το αεροσκάφος πέτυχε εμβέλεια αποστολής 1.704 χιλιομέτρων με εσωτερικό καύσιμο 4.700 κιλών, τρείς (3) εξωτερικές δεξαμενές καυσίμου των 2.000 λίτρων έκαστη, δύο (2) σύμμορφες δεξαμενές καύσιμου των 1.150 λίτρων έκαστη και έξι (6) βλήματα αέρος-αέρος, χωρίς βλήματα/βόμβες αέρος-εδάφους.

Με βλήματα/βόμβες αέρος-εδάφους πέτυχε εμβέλεια αποστολής 1.463 χιλιομέτρων. Με συνδυασμό όπλων δύο (2) βλήματα αερομαχίας και δύο (2) βλήματα SCALP-EG, η μέγιστη εμβέλεια αποστολής ξεπερνά τα 1.850 χιλιόμετρα. Αυτές οι επιδόσεις, σε συνδυασμό με την ικανότητα του αεροσκάφους να πετά στο ανάγλυφο του εδάφους ή κοντά στην επιφάνεια της θάλασσας, καθιστά το Rafale εξαιρετικό σε αποστολές υποστήριξης της κυπριακής άμυνας, για παράδειγμα. Επίσης, ο λόγος βάρος προς την ισχύ του Rafale επιτρέπει στο αεροσκάφος να μεταφέρει βάρη της τάξεως του 140% του βάρους του. Αυτό πρακτικά σημαίνει μέγιστο βάρος απογείωσης 24 τόνους.

Πολλοί αναγνώστες μας έχουν εκφραστεί θετικά για το Rafale, ενώ άλλοι εκφράζουν την στήριξη τους στο αμερικανικό F-35, με κύριο επιχείρηση ότι το F-35 είναι ένα αεροσκάφος τεχνολογίας απόκρυψης του ίχνους (Stealth), ενώ το Rafale όχι. Είναι όμως έτσι; Για το F-35 τα χαρακτηριστικά απόκρυψης του ίχνους είναι εμφανή, τόσο σε επίπεδο σχεδίασης όσο και σε επίπεδο τεχνολογίας υλικών. Από την άλλη και το Rafale είναι κατασκευασμένο από συνθετικά υλικά και κράμα ελαφρού αλουμινίου με ικανότητα απορρόφησης ακτινοβολίας ραντάρ. Επίσης, ο χώρος του κινητήρα είναι κατασκευασμένος σε σχήμα «S», με οδοντωτές απολήξεις, ενώ ενσωματώνει και ένα κανάλι απόρριψης καυσαερίων με ψύξης, για μείωση του υπέρυθρου ίχνους του αεροσκάφους. Όλα αυτά προσδίδουν στο Rafale μικρή διατομή ραντάρ (RCS : Radar Cross Section).

Το κόστος του Rafale (Fly-Away) είναι συγκρίσιμο απ’ αυτό του F-35, αλλά το κόστος ανά ώρα πτήσης είναι μικρότερο. Το Rafale είναι πιο ευέλικτο, σε σχέση με το F-35, με ανώτερο ρυθμό ανόδου και ρυθμό στροφής (ιδιαίτερα κρίσιμη παράμετρος για τις κλειστές αερομαχίες). Επίσης μπορεί να πετάξει περισσότερη ώρα υπερηχητικά, χωρίς τη χρήση μετάκαυσης (Mach 1,4 με πλήρη φόρτο). Οι πτέρυγες canard, στο ρύγχος του αεροσκάφους του επιτρέπουν εξαιρετικές επιδόσεις ανόδου και καθόδου με μεγάλες ταχύτητες. F-35 και Rafale μοιράζονται παρόμοιες επιδόσεις και διαφέρουν ελάχιστα σε επίπεδο μέγιστη ταχύτητα και επιχειρησιακής οροφής.

Εν κατακλείδι, η εξέλιξη του Rafale, από την έκδοση F3-R στην έκδοση F4, καθιστά ικανότερο ένα ήδη ικανό αεροσκάφος πολλαπλού ρόλου. Η λογική μιας πιθανής επιλογής του Rafale από την ΠΑ (Πολεμική Αεροπορία) δεν έχει να κάνει μόνο με τις ικανότητες του αεροσκάφους, άλλα έχει να κάνει με τους λόγους επιλογής των Mirage-2000 τη δεκαετία του 1980: Διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας κύριων οπλικών συστημάτων και αγορές από χώρες που λειτουργούν ανεξάρτητα και δεν ελέγχονται από τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στην αποδέσμευση στρατηγικών όπλων. Ενδεικτική είναι η περίπτωση άρνησης των ΗΠΑ να αποδεσμεύσουν τα βλήματα JASSM για την Ελλάδα και οι σφοδρές, ευτυχώς ανεπιτυχείς, αντιδράσεις της Ουάσιγκτον στην πώληση των SCALP-EG στην Ελλάδα.

Και δεν είναι μόνο η Ελλάδα. Θέμα με τους SCALP-EG αντιμετώπισε και η Αίγυπτος, λόγω του δικαιώματος της Αμερικανικής Κυβέρνησης να επιτρέπει ή όχι την πώληση των SCALP-EG σε τρίτες χώρες, καθώς τα βλήματα ενσωματώνουν ορισμένα συστήματα που κατασκευάζονται στις ΗΠΑ, άρα η Ουάσιγκτον διατηρεί το δικαίωμα παροχής πιστοποιητικού τελικού χρήστη. Ο περιορισμός αυτός ανάγκασε το Παρίσι, στα μέσα του 2018, να ανακοινώσει ότι ζήτησε από την MBDA να προχωρήσει στην ανάπτυξη αντίστοιχων συστημάτων, τα οποία θα αντικαταστήσουν τα αμερικανικής προέλευσης, έτσι ώστε να μην υπονομευτεί η εμπορική επιτυχία των γαλλικών όπλων.

Το άρθρο Rafale F4: Οι αισθητήρες και οι δυνατότητες που το καθιστούν ένα ικανό αεροσκάφος πολλαπλού ρόλου δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.