Μολονότι η διαδρομή που έχουμε να διανύσουμε μέχρι την τελική επιλογή των νέων υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού είναι μεγάλη, εντούτοις έχει αρχίσει να διαφαίνεται ποιοι θα είναι οι τελικοί διεκδικητές του συγκεκριμένου προγράμματος. Και αναφρόμαστε στο γαλλικό υποβρύχιο Blacksword Barracuda και στο γερμανικό Type 212CD ή αλλιώς U-212CD. Βέβαια μέχρι το τέλος της διαδρομής δεν αποκλείεται να υπάρξουν εκπλήξεις και ανατροπές από τη στιγμή που όλοι οι διεκδικητές έχουν να προσφέρουν πολύ αξιόλογες προτάσεις-σχεδιάσεις με σύγχρονα όπλα και ηλεκτρονικά που σίγουρα καλύπτουν τις ανάγκες του ΠΝ. Μην ξεχνάμε ότι σε όλα τα αντίστοιχα προγράμματα που έχουν τρέξει ή τρέχουν αυτό το διάστημα, υπάρχουν διάφοροι συνδυασμοί τελικών επιλογών, όπως παραδείγματος χάριν το Καναδικό πρόγραμμα όπου στην τελική short list έχουν φτάσει το γερμανικό U-212CD και το Νοτιοκορεάτικο KSS-III που επίσης προσφέρεται και στο δικό μας πολεμικό ναυτικό. Και αναφερόμαστε στο Καναδικό πρόγραμμα γιατί πρόκειται για μια χώρα με συνέχεια και συνέπεια στις επιλογές της ανάλογα με τις πραγματικές επιχειρησιακές απαιτήσεις των καναδικών ΕΔ.
Όπως έχετε πληροφορηθεί μέσα από την ιστοσελίδα, τόσο η Naval Group όσο και η TKMS υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης και συνεργασίας με τον Σκαραμαγκά για τον εκσυγχρονισμό των υποβρυχίων τύπου 214 αλλά και με άλλες κύριες ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες για την εγχώρια κατασκευή των υποβρυχίων τους προχωρώντας ένα βήμα πιο πέρα προσπαθώντας να εδραιώσουν την θέση τους στον διαγωνισμό. Η επιλογή των ναυπηγείων του Σκαραμαγκά είναι μια πολύ δυνατή συνθήκη από την άποψη ότι το συγκεκριμένο ναυτπηγείο είναι το μοναδικό στην Ελλάδα με πρότερη εμπειρία κατασκευής-συναρμολόγησης υποβρυχίων που διαθέτει υπόστεγο κλιματικά ελεγχόμενο για την συγκόληση των μερών του κύτους. Ενώ παράλληλα υπάρχει και η συνεργασία με τη ΜΕΤΛΕΝ μέσω του εργοστασίου της ΜΕΤΚΑ για την κατασκευή του εξωτερικού κελύφους πίεσης του υποβρυχίου.
Η επιλογή της πιο κατάλληλης σχεδίασης με καθαρά τεχνικούς και επιχειρησιακούς όρους είναι μια δύσκολη εξίσωση με πολλές μεταβλητές όχι μόνον σε επίπεδο τεχνικών χαρακτηρηστικών και δυνατοτήτων αλλά πολιτικών επιλογών και βιομηχανικής συμμετοχής των ελληνικών εταιρειών. Καθοριστικός παράγοντας θα είναι και οι χρόνοι παράδοσης των νέων υποβρυχίων. Πόσο μάλλον για μας να δώσουμε μια όσο καλύτερη και πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση βασιζόμενοι στις όποιες πληροφορίες έχουν γίνει διαθέσιμες από τις ίδιες τις κατασκευάστριες εταιρίες. Προφανώς κάθε σχεδίαση διαθέτει τα δικά της ατού αλλά και μειονεκτήματα σε σύγκριση με την άλλη και αυτά τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα θα συνθέσουν τον τελικό πίνακα με τους πολλαπλασιαστές κάθε κατηγορίας δίνοντας το τελικό μεσοσταθμισμένο αποτέλεσμα καταλληλότητας του κάθε υποβρυχίου. Θεωρούμε ότι πολύ βασικές κατηγορίες είναι:
- η τεχνολογία πρόωσης
- η αυτονομία – ακτίνα δράσης
- η ακουστική υπογραφή
- το μέγιστο επιχειρησιακό βάθος
- ο αριθμός και το είδος των φερόμενων όπλων
- τα ηλεκτρονικά
- το κόστος μονάδας
- το κόστος και η δυνατότητα εγχώριας κατασκευής
- οι οικονομικές διευκολύνσεις
- το ποσοστό συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας και μεταφερόμενης τεχνολογίας
- η δυνατότητα εγχώριας συντήρησης συστημάτων των υποβρυχίων
- το κόστος χρήσης και συνολικά το κόστος κύκλου ζωής
- Οι χρόνοι ναυπηγήσεων – παραδόσεων
- Το πολιτικό – διπλωματικό κεφάλαιο.
Τεχνολογία Πρόωσης και Αυτονομία
Τα δύο υποβρύχια έχουν τελείως διαφορετική φιλοσοφία στον τομέα της πρόωσης. Το μεν γαλλικό Barracuda έχει την κλασική διάταξη ηλεκτροκινητήρων ντίζελ και μπαταριών, με νέας γενιάς όμως μπαταρίες ιόντων λιθίου, ενώ το γερμανικό U-212CD θα διαθέτει διάταξη ηλεκτροκινητήρων ντίζελ, μπαταρίες ιόντων λιθίου και συστήματος ΑΙΡ. Μια διάταξη που διαθέτουν και όλες οι υπόλοιπες υποψήφιες σχεδιάσεις που δεν συμπεριλαμβάνονται στην παρούσα ανάλυση. Σύμφωνα με τη Naval Group με τη διάταξη πρόωσης που προτείνει το υποβρύχιο της θα μπορεί να βρίσκεται συνεχόμενα σε κατάδυση για πάνω από 12 ημέρες ενώ η διάταξη αυτή υπερέχει σε διάφορους τομείς όπως η απλότητα, η ευκολία συντήρησης και το χαμηλό κόστος εγκατάστασης-εκπαίδευσης-συντήρησης-λειτουργίας. Όσον αφορά το U-212CD οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι ελάχιστες και το μόνο που είναι γνωστό είναι η διάταξη πρόωσης που αναφέρθηκε παραπάνω χωρίς να είναι γνωστό οτιδήποτε άλλο. Αν λάβουμε υπόψη τα δεδομένα που είναι γνωστά για τα υποβρύχια Τ-214 τότε θεωρούμε ότι και τα νέας γενιάς U-212CD θα έχουν σίγουρα αυτονομία πλεύσης σε κατάδυση τουλάχιστον 18 ημερών και ίσως και παραπάνω. Αυτο εξαρτάται άμεσα από το μέγεθος του νέου υποβρυχίου που προς το παρόν είναι άγνωστο, το οποίο όμως καθορίζει το πλήθος των μπαταριών, το μέγεθος της δεξαμενής LOX αλλά και το πλήθος των δεξαμενών υδρογόνου. Σε αυτό θα πρέπει να συνυπολογίσουμε και την τουλάχιστον κατά 50% μεγαλύτερη δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας που διαθέτουν οι νέες μπαταρίες ιόντων λιθίου.
Σε αυτό που όμως έχει σίγουρα δίκιο η naval Group είναι ότι ο συνδυασμός ηλεκτροκινητήρων ντίζελ και μπαταριών είναι απλούστερος, πιο οικονομικός στην αγορά και εγκατάσταση, στην εκπαίδευση και στη χρήση. Αυτό το οποίο δεν είναι ευρέως γνωστό, είναι το κόστος αγοράς του υδρογόνου αλλά και η σχετική δυσκολία πλήρωσης των δεξαμενών των υποβρυχίων. Για να λειτουργήσουν σωστά οι κυψέλες καυσίμου χρειάζεται οξυγόνο και υδρογόνο πολύ υψηλής καθαρότητας. Το υδρογόνο αυτό δεν παράγεται στην Ελλάδα και άρα πρέπει να εισαχθεί από το εξωτερικό και δεύτερον η τιμή του σήμερα είναι πάρα πολύ υψηλη σε σύγκριση με το καύσιμο ντίζελ. Η τιμή του υδρογόνου σήμερα είναι 12-14 ευρώ το λίτρο το ναυτικό ντίζελ (MGO, Marine Gas Oil) είναι σήμερα με τις ανεβασμένες τιμές στα 1,7 ευρώ το λίτρο. Καταλαβαίνουμε ότι η χρήση του ΑΙΡ κοστίζει 7.05-8.2 φορές περισσότερο από τη χρήση των ηλεκτροκινητήρων ντίζελ ενός υποβρυχίου. Ένας ακόμη πολύ σοβαρός παράγοντας είναι η αυτοδυναμία παραγωγής του κάθε καυσίμου. Ενώ σήμερα δεν υπάρχουν εγχωριες υποδομές παραγωγής καθαρού υδρογόνου, τα μεγάλα ελληνικά διυλυστήρια παράγουν ντίζελ δίνοντας στρατηγική αυτονομία. Πέραν τούτων, που είναι καθαρά οικονομοτεχνικά κριτήρια βάρος έχει και η καθαρά επιχειρησιακή πλευρά του θέματος που έγκειται στο εάν οι μόλις δώδεκα ημέρες συνεχόμενης κατάδυσης είναι επιχειρησιακά αρκετές ή επέκτασή της με ολιγόωρο snorkeling είναι επιχειρησιακά αρκετό ή σύμφωνα με τα επιχειρησιακά σχέδια και τις τακτικές μάχης οι 2+ εβδομάδες συνεχόμενης κατάδυσης που προσφέρουν τα U-212CD είναι το μίνιμουμ θεμιτό χρονικό όριο.
Σχεδίαση – Ακουστική υπογραφή
Η ακουστική υπογραφή ενός υποβρυχίου είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την επιβίωση του και ένας αέναος πόλεμος μεταξύ της μείωσης της ακουστικής υπογραφής και της βελτίωσης των ηλεκτρονικών μέσων έρευνας των κυνηγών υποβρυχίων. Η μείωση λοιπόν της ακουστικής υπογραφής ενός υποβρυχίου εξαρτάται από τρεις βασικές παραμέτρους. Ο πρώτος είναι η σχεδίαση της γάστρας, δηλαδή κατά πόσον ομαλοποιείται η ροή του νερού γύρω από το σώμα του υποβρυχίου χωρίς να δημιουργεί θόρυβο και επίσης κατά πόσον μπορεί να ανακλάσει ενεργητικά σήματα εντοπισμού μακριά από την πηγή. Ο δεύτερος είναι, κατα πόσο αθόρυβο είναι το σύστημα πρόωσης. Δηλαδή ο κινητήρας πρόωσης και η προπέλα. Και ο τρίτος κατά πόσο έχουν χρησιμοποιηθεί υλικά απορρόφησης ενεργητικών κυμάτων. Όλα τα νέα υποβρύχια άλλα λιγότερο και άλλα περισσότερο έχουν υιοθετήσει πρακτικές μείωσης του θορύβου.
Τα γαλλικά αν και παλαιότερη σχεδίαση, η γάστρα προέρχεται από τα γαλλικα πυρηνικά υποβρύχια κλάσης Amethyste που θεωρούνται από τα πιο αθόρυβα στον κόσμο. Από την άλλη στο U-212 CD ο κατασκευαστής έχει υιοθετήσει μία γάστρα σχήματος diamond η οποία σύμφωνα με την ThyssenKrupp θα έχει απαρράμιλες stealth ικανότητες χρησιμοποιώντας τις ίδιες βασικές αρχές αντανάκλασης εισερχόμενων ακουστικών κυμάτων όπως τα αεροσκάφη stealth.
Βάθος κατάδυσης
Ένα ακόμη πολύ βασικό κρητήριο είναι το βάθος κατάδυσης το οποίο κατά βάση εξαρτάται από το υλικό κατασκευής της μεταλλικής δομής και του κύτους πίεσης του υποβρυχίου. Αυτό μπορεί να επηρεαστεί και από το άμεσο επιχειρησιακό περιβάλλον του αρχικού χρήστη σύμφωνα με του οποίου έχει η γίνει η μελέτη σχεδίασης του υποβρυχίου. Παραδείγματος χάρη το πρώτο U-212A είχε σχεδιαστεί για να επιχειρεί σε παράκτια ύδατα και συγκεκριμένα στον ευρύτερο χώρο της Βαλτικής. Για το λόγο αυτό είχε χρησιμοποιηθεί αμαγνητικός χάλυβας ώστε να καλύπτει συγκεκριμένες επιχειρησιακές ανάγκες του γερμανικού ναυτικού. Αυτή η επιλογή όμως περιόριζε το βάθος κατάδυσης σε μόλις 250 μέτρα. Κάτι το οποίο για τους έλληνες επιτελείς το 2000 δεν ήταν αρκετό. Γι αυτό και σχεδιάστηκε το Τ-214. Μια νέα κλάση υποβρυχίων που συγκέντρωνε τα καλύτερα χαρακτηριστικά των Τ-209 και U-212, έτσι ώστε να καλύπτονται και οι ελληνικές επιχειρησιακές ανάγκες.
Σύμφωνα με τη Naval Group το Barracuda έχει μέγιστο επιχειρησιακό βάθος που υπερβαίνει τα 350 μέτρα. Για άλλη ακόμη μια φορά τη TKMS έχει κρατήσει τα χαρτιά της κλειστά τόσο για το υλικό κατασκευής των νέων υποβρυχίων όσο και για το μέγιστο επιχειρησιακό βάθος της νέας κλάσης υποβρυχίων της. Το U-212 CD ακολουθεί τη σχεδιαστική φιλοσοφία του U-212A με χρήση αμαγνητικού χάλυβα με ενδεχόμενη μειωμένη ικανότητα βάθους κατάδυσης ή έχει ακολουθηθεί μια νέα φιλοσοφία έτσι ώστε η νέα σχεδίαση να μπορεί να καλύπτει και εξαγωγικούς πελάτες με διαφορετικές επιχειρησιακές ανάγκες?
Οπλισμός
Στον συγκεκριμένο τομέα φαίνεται ότι η γαλλική υποψηφιότητα υπερέχει σημαντικά ως προς το πλήθος των όπλων (30 έναντι 12-14) αλλά και του πλουραλισμού μεταφερόμενου φόρτου. To Barracuda έχει την ικανότητα να φέρει μεγάλο αριθμό όπλων τόσο σε απόλυτο αριθμο (30) όσο και σε ποικιλία τα οποία βάλει από έξι τορπιλοδωλήνες. Στα όπλα συμπεριλαμβάνονται οι γαλλικές τορπίλες F21, οι πύραυλοι κατά πλοίων ΑΜ-39 Β2 Exocet, πύραυλοι κρουζ Scalp Naval, νάρκες και στο μέλλον υποβρυχίως εκτοξευόμενα μή επανδρωμένα οχήματα τύπου UAV & UUV. Επιπροσθέτως οι ολλανδοί στα δικά τους υποβρύχια προτίθενται να ενσωματώσουν στο σύστημα μάχης την υποβρυχίως εκτοξευόμενη έκδοση του αντιπλοϊκού πυραυλου NSM της Kongsberg.
Από την άλλη ο κύριος οπλισμός του Τύπου 212CD αποτελείται από τορπίλες βαρέος τύπου 533 mm που εκτοξεύονται από έξι σωλήνες, όλοι τοποθετημένοι στην αριστερή πλευρά της πλώρης σε δύο σειρές των τριών σωλήνων, μια ασυνήθιστη διαμόρφωση. Το συνολικό φορτίο όπλων παραμένει απόρρητο, αν και πιστεύεται ότι μεταφέρονται μεταξύ 12-14 όπλων. Η κλάση αναμένεται να ενσωματώσει μελλοντικούς πυραύλους που εκτοξεύονται από υποβρύχια, όπως ο υποβρυχίως εκτοξευόμενος πυραύλος κατά πλοίων Kongsberg NSM. Θα υποστηρίζει επίσης το IDAS (Interactive Defence & Attack System) τόσο για αμυντικές όσο και για επιθετικές εμπλοκές καθώς και τις νέας γενιάς τορπίλες DM2A5 καθώς επίσης θα έχει τη δυνατότητα μεταφοράς έως 24 ναρκών για επιχειρήσεις ναρκοθέτησης.
Το γερμανικό υποβρύχιο έχει το πλεονέκτημα του ότι οι νέες τορπίλες DM2A4 του πολεμικού ναυτικού θα είναι πιστοποιημένες στο σύστημα μάχης κάτι το οποίο δεν είναι σίγουρο με αντίστοιχο γαλλικό ή και με ποιο κόστος θα μπορούσε αυτό να γίνει ή θα χρειαστεί η αγορά των F21 σε περίπτωση επιλογής του Barracuda. Από την άλλη είναι πολύ σημαντικό ότι και στα σύο υποβρύχια θα είναι πισοτιποιημένος ο πύραυλος της Kongsberg δίνοντας τη δυνατότητα στα υποβρύχια θάλασσα και βαθιά στην ενδοχώρα σε αποστάσεις 300-500 χιλιόμετρα.
Ηλεκτρονικά
Και τα δύο υποβρύχια ενσωματώνουν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας όσον αφορά τις συσκευές ανίχνευσης και στοχοποίησης, τις επικοινωνίες και τα συστήματα μάχης. Τα γερμανικά υποβρύχια θα ενσωματώνουν το νέο σύστημα μάχης ORCCA το οποίο αναπτύχθηκε από την κοινοπραξία KTA Naval Systems η οποία είναι μία σύμπραξη των εταιριών Kongsberg, TKMS και STN Atlas Elektronik. Σύμφωνα με την KTA Naval System το ORCCA είναι ένα νέο σύστημα διαχειρισης μάχης τέταρτης γενιάς το οποίο είναι πλήρως ψηφιακό και ενσωματώνει όλες τις κύριες λειτουργίες του υποβρυχίου. Αποτελείται από σταθμούς εργασίας με οθόνες των 32 ιντσών και ανάλυση 4K, με πλήρως εναλάξιμες λειτουργίες έτσι ώστε από κάθε σταθμό εργασίας το πλήρωμα να μπορεί να διατελέσει όλες τις λειτουργίες του υποβρυχίου.
Από την άλλη μεγάλο μέρος της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται στα υποβρύχια Baracuda προέρχεται από το πυρηνοκίνητο αδελφό του, όπως το αυτοματοποιημένο σύστημα ελέγχου υποβρυχίων και το Submarine Tactical Integrated Combat System (SUBTICS). Τα ηλεκτρονικά συστήματα του σκάφους είναι ενσωματωμένα με το (SUBTICS) το οποίο ελέγχεται από πολυλειτουργικές κονσόλες Colibri Mk II COTS με δύο οθόνες 19 ιντσών. To σόναρ που μπορεί να φέρει το υποβρύχιο είναι μάλλον το S-Cube Integrated and Modular Submarine Sonar Suite. Το S-Cube μπορεί να περιλαμβάνει συστοιχίες πλώρης, πρύμνης, πλευρικές, κατανεμημένη, ρυμουλκούμενη, αναχαίτισης και ενεργή συστοιχία, παρακολούθηση αυτοθορύβου, τρισδιάστατο MOAS, καθώς και σχετικές λειτουργίες.
Και τα δύο υποβρύχια θα φέρουν κορυφαία οπτρονικά συστήματα αναζήτησης-επίθεσης των κορυφαίων γαλλικών και γερμανικών εταιριών Safran και Hendsoldt αντίστοιχα.
Κόστος
Σύμφωνα με τα συμβόλαια που έχουν υπογραφεί μέχρι σήμερα, το πρόγραμμα U-212 CD υπογράφτηκε το 2021 για έξι υποβρύχια έναντι 5,5 δισεκατομμυρίων ευρώ ενώ τέσσερις επιπλέον μονάδες παραγγέλθηκαν το 2024 έναντι περίπου 4,7 δισεκατομμυρίων ευρώ — όλες με κατασκευή στα ναυπηγεία TKMS. Ο αντίκτυπος του πολέμου στην Ουκρανία στο κόστος παραγωγής είναι εμφανής. Ως αποτέλεσμα, οι εκτιμώμενες τιμές των μονάδων κυμαίνονται από περίπου 900 εκατομμύρια ευρώ (βάσει των τιμών του 2021) έως περίπου 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024. Αντίστοιχα οι Γάλλοι ήρθαν σε συμφωνία με τους Ολλανδούς το 2024 για την κατασκευή τεσσάρων υποβρυχίων Barracuda έναντι 5,6 δισεκατομυρίων ευρώ, ήτοι 1,4 δισεκατομύρια ευρώ η τιμή μονάδος. Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι με τιμές 2024 τα δύο υποβρύχια έχουν μόλις 200 εκατ. ευρώ διαφορά στην τιμή μονάδος.
Εν κατακλείδι, η τελική επιλογή με βάση τα τεχνικά και επιχειρησιακά κριτήρια είναι μια πολύ δύσκολη απόφαση και οι έλληνες αξιωματικοί γνωρίζουν καλύτερα τόσο κάποια ειδικά χαρακτηριστικά που αναλύθηκαν παραπάνω όσο και τις πραγματικές επιχειρησιακές απαιτήσεις του όπλου ώστε να μπορούν να ζυγίσουν τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα της κάθε σχεδίασης με απόλυτη ακρίβεια. Τώρα αν η τελική επιλογή έχει πολιτικό ή και γεωπολιτικό χρώμα αυτό είναι κάτι πέραν αυτής ή όποιας σοβαρής οικονομοτεχνικής ανάλυσης θα γίνει. Το σίγουρο είναι ότι στην τελική λίστα θα περάσουν τα πιο αξιόλογα υποβρύχια και όποιο επιλεγεί στο τέλος θα είναι ένα τεχνολογικό άλμα σε σύγκριση με τα Τ-209 του 70’ και του 80’ που πρόκειται να αντικαταστήσουν.
