Μέσα στο γενικότερο κλίμα της επικαιρότητας που μονοπωλείται από το θέμα του εκσυγχρονισμού των F-16, μας διέφυγε κάτι σημαντικό. Κάτι που στο αμιγώς επιχειρησιακό επίπεδο, ίσως θα κάνει την διαφορά σε μια πιθανή σύγκρουση μεταξύ ελληνικής και τουρκικής αεροπορίας. Αυτό έχει να κάνει με την χρήση παθητικών συστημάτων υπερύθρων (IRST) για την ανίχνευση και εγκλωβισμό εναέριων στόχων σε μικρές και μεσαίες αποστάσεις.

Όπως είναι ευρύτερα γνωστό, τόσο τα ελληνικά όσο και τα τουρκικά αεροσκάφη στερούνται συστημάτων IRST. Όμως τα σύγχρονα ατρακτίδια στοχοποίησης όπως το Sniper, το LANTIRN ER (ατρακτίδιο AN/AAQ-14) και το LITENING G4, μέσω των νέων αισθητήρων Flir τρίτης γενιάς υψηλής ευκρίνειας και της ενσωματωμένης κάμερας ημέρας παρέχουν μια στοιχειώδη ικανότητα παθητικής ανίχνευσης στόχων, χωρίς να γίνεται χρήση ενεργητικών αισθητήρων ραντάρ που θα πρόδιδαν την παρουσία του αεροσκάφους στα συστήματα προειδοποίησης ακτινοβολίας ραντάρ (RWS) και μέτρων ηλεκτρονικής υποστήριξης (ESM) του αντιπάλου.

Και ο λόγος που χαρακτηρίζουμε στοιχειώδη ή οριακά επαρκή αυτή την δυνατότητα είναι ότι δεν σχεδιάστηκαν με πρωταρχικό ρόλο την ανίχνευση στόχων αέρος αλλά για την κρούση στόχων εδάφους. Γι αυτό τον λόγο, υπάρχουν τα εξιδικευμένα συστήματα IRST που βρίσκονται τοποθετημένα, είτε εκ κατασκευής, μπροστά από το πιλοτήριο των Rafale/Typhoon, Mig 29/Mig 35, Sukhoi Su-27/30/35 και πρόσφατα, στα νέα κινέζικα μαχητικά με σαφή χαρακτηριστικά μείωσης RCS, είτε ενσωματωμένα σε τροποποιημένες δεξαμενές καυσίμου στον κεντρικό φορέα του αεροσκάφους, όπως το IRST 21 (φωτο) στα F/A-18E/F Super Hornet.

Και εδώ τελικά η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία (ΤΗΚ) φαίνεται να απολαμβάνει ένα κρίσιμο τακτικό πλεονέκτημα. Ας δούμε γιατί:

Το Ιούνιο του 2010 η Lockheed Martin είχε γνωστοποιήσει την υπογραφή συμβολαίου ύψους 118 εκατομμυρίων δολαρίων στο πλαίσιο προγράμματος FMS, για την κατασκευή και παράδοση απροσδιόριστου αριθμού ατρακτιδίων AN/AAQ-33 Sniper και ατρακτιδίων ναυτιλίας AN/AAQ-13 LANTIRN ER. Η ανακοίνωση Τύπου της αμερικανικής εταιρείας ανέφερε ότι τα ατρακτίδια προορίζονται να εξοπλίσουν τα F-16Block 40 και -50 της THK. Βέβαια, ενάμιση περίπου χρόνο πριν από την υπογραφή του συμβολαίου για την νέα τουρκική παραγγελία ατρακτιδίων, είχε προηγηθεί η καθιερωμένη ενημέρωση της  DSCA (Defence and Security Cooperation Agency) του πενταγώνου προς το κογκρέσο των ΗΠΑ, που ήταν πιο κατατοπιστική σχετικά με το τουρκικό αίτημα. Βάση της ενημέρωσης αυτής, η Τουρκία ζητούσε την προμήθεια 30 ατρακτιδίων AN/AAQ-33 Sniper και 30 ατρακτιδίων ναυτιλίας AN/AAQ-13 LANTIRN ER.

Ανεξάρτητα του πραγματικού αριθμού των ατρακτιδίων AN/AAQ-33 Sniper που παρέλαβε τελικά η ΤΗΚ, το γεγονός είναι ότι επιχειρεί και κατά πάσα πιθανανότητα, θα έχει ενσωματώσει στα επιχειρησιακά της σενάρια τακτικές χρήσης των Sniper για την παθητική αποκάλυψη και εναέριων στόχων, πέρα της προσβολής στόχων εδάφους με κατευθυνόμενα πυρομαχικά ακριβείας.

Τουρκικό F-16D block 50 με ατρακτίδιο Sniper στο δεξιό τμήμα του αεραγωγού

Το πόσο επιτυχημένες μπορεί να είναι αυτές οι τακτικές δεν μπορούμε να ξέρουμε, καθώς τέτοιου είδους πληροφορίες δύσκολα θα διέφυγαν του στρατιωτικού απορρήτου. Σε κάθε περίπτωση, η χρήση ακόμα και προηγμένων ατρακτιδίων όπως το Sniper, εμπεριέχει περιορισμούς. Η τοποθέτηση τους στο κάτω τμήμα του αεροσκάφους και συγκεκριμένα στο δεξιό τμήμα του αεραγωγού του F-16, καθιστά ευκολότερη την ανίχνευση και παρακολούθηση ιπτάμενων στόχων που πετούν σε χαμηλότερο υψόμετρο (πχ ελικόπτερα, ελικοφόρα αεροσκάφη) ενώ σαφέστατα, χρειάζεται η ανάπτυξη ειδικών προφίλ πτήσης για την ανίχνευση στόχων σε υψηλότερο επίπεδο πτήσης. Όμως σε σχέση με τα ελληνικά F-16 που είναι εξοπλισμένα με τα παλαιά Lantirn, τα οποία ενσωματώνουν ξεπερασμένους τεχνολογικά αισθητήρες χαμηλής ανάλυσης, τα τουρκικά F-16, έχουν ένα σημαντικό (θεωρητικά) πλεονέκτημα, αν προσθέσουμε τον μεγάλο αριθμό αεροσκαφών (240 περίπου F-16) που είναι εφοδιασμένα με ζεύξη δεδομένων Link-16.

Αυτό επιτρέπει σε σχηματισμούς τουρκικών αεροσκαφών F-16 με κλειστό ραντάρ, να δέχονται πληροφορίες στόχων από ιπτάμενα ραντάρ (Boeing 737 AEW&C Peace Eagle) και F-35 (στο άμεσο μέλλον) μέσω του Link-16 και στην συνέχεια, μέσω του ατρακτιδίου Sniper να παρακολουθήσουν παθητικά έναν στόχο και να βάλλουν εναντίον του είτε με πύραυλο υπέρυθρης καθοδήγησης AIM-9X Ι/ΙΙ σε συνδυασμό με το κράνος JHMCS, είτε ανοίγοντας το ραντάρ τους για βολή πυραύλου ΑIM-120, σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Φυσικά, τα σενάρια είναι εντελώς υποθετικά καθώς τόσο η μοναδικότητα κάθε αποστολής όσο και τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου δυναμικού, μπορεί να επιβάλουν διαφορετικές τακτικές χρήσης πυραύλων και συστημάτων. Γι αυτό άλλωστε υπάρχουν και τα ανάλογα σχολεία όπλων τακτικής (ΣΟΤ) σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τα ελληνικά F-4E AUP αξιοποιούν το ισραηλινό σύστημα LITENING ΙΙ της RAFAEL με αναμφισβήτητα υψηλότερα τεχνικά και επιχειρησιακά χαρακτηριστικά από τα Lantirn, αλλά κατά πάσα πιθανότητα, τα ελληνικά πληρώματα παραμένουν προσηλωμένα σε αποστολές κρούσης εδάφους.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να προσθέσουμε ότι έχει ήδη πιστοποιηθεί το εγχώριας ανάπτυξης ατρακτίδιο στοχοποίησης ASELPOD της Αselsan για χρήση στα τουρκικά μαχητικά F-4/2020/ Terminator και F-16. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του τουρκικού ατρακτιδίου (σε ότι αφορά τον αισθητήρα FLIR και την κάμερα ημέρας) σύμφωνα με την κατασκευάστρια εταιρεία, είναι κοντά σε αυτά των Sniper, LITENING III και Lantirn ER : ( FLIR 3ης γενιάς ανάλυσης 640 x 512 και κάμερα ανάλυσης 768 x 576). Επίσημα η Αselsan, όπως και η Lockheed Martin για το Sniper, αναφέρει ότι το ASELPOD έχει και διαμόρφωση αέρος – αέρος. Οπότε ίσως και αυτό να πρέπει να συνυπολογισθεί στα συστήματα που μπορούν να δώσουν δυνατότητες παθητικής αποκάλυψης στόχων για τα μαχητικά της ΤΗΚ.

το εγχώριας ανάπτυξης ατρακτίδιο στοχοποίησης ASELPOD της Αselsan

Η πιθανότητα ύπαρξης ζεύξης δεδομένων των τουρκικών ατρακτιδίων Sniper

To 2008 η Lockheed Martin πραγματοποίησε επίδειξη με το πρωτότυπο μιας αμφίδρομης ζεύξης δεδομένων βίντεο (VDL) για το ατρακτίδιο στοχοποίησης Sniper. Με την ζεύξη αυτή είναι δυνατή η ανταλλαγή εικόνων και βίντεο υψηλής ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο μεταξύ των αεροσκαφών με Sniper και φίλιων χερσαίων μονάδων. Ίσως η τουρκική παραγγελία του 2010, να περιελάμβανε συστήματα με αυτή την δυνατότητα, αν φυσικά τότε η Lockheed Martin είχε ενσωματώσει το VDL στην παραγωγή των Sniper και υπήρξε και η σχετική άδεια εξαγωγής του, από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Αμερικής.

Η USAF έχει διεξάγει εκτεταμένες δοκιμές (το 2010) με αεροσκάφη F-16, F-15E, A-10, B-1B εφοδιασμένων με ατρακτίδια Sniper και LITENING τα οποία ανταλάσουν βίντεο υψηλής ευκρίνειας και πληροφορίες στόχων με επίγειους ελεγκτές JTAC (Joint Tactical Air Controller) που είναι εφοδιασμένοι με ειδικά φορητά τερματικά Rover-5, αξιοποιώντας ένα νέο δίκτυο τακτικής ικανότητας Net-T.

Φυσικά τα παραπάνω δεν σχετίζονται άμεσα με την ικανότητα παθητικής αναγνώρισης εναέριων στόχων της ΤΗK μέσα από τον συνδυασμό Sniper και ASELPOD με F-16 / F-4/2020/ Terminator αλλά είναι ενδεικτικά και της δυκτοκεντρικής ικανότητας συνεργασίας με επίγειες δυνάμεις που δίνει το Sniper, ακόμα και αν δεχτούμε ότι ότι τα τουρκικά συστήματα δεν την έχουν αλλά μπορεί να την αποκτήσουν στα πλαίσια μελλοντικής αναβάθμισης. Πάντως, η Αselsan προγραμματίζει την αναβάθμιση του ASELPOD με αμφίδρομη ζεύξη δεδομένων (two-way datalink).

Το ατρακτίδιο IRST Legion Pod για τα Ελληνικά F-16 block Viper

Η είδηση ότι η USAF( μέσω της Boeing) επέλεξε το νέο ατρακτίδιο IRST Legion Pod της Lockheed Martin για εξοπλισμό 130 μαχητικών F-15C, είναι φυσικό να δημιουργεί εύλογες φιλοδοξίες για την επιλογή του από την ΠΑ, στα πλαίσια της αναβάθμισης των ελληνικών F-16. To σύστημα που έχει πιστοποιηθεί και για το F-16, είναι σίγουρα  ένας εξιδικευμένος αισθητήρας υπερύθρων με υπέρτερες δυνατότητες έρευνας σε μεγαλύτερες αποστάσεις – σε σχέση με τα κλασσικά ατρακτίδια σκόπευσης – και ενσωματωμένες δικτυοκεντρικές δυνατότητες (μέσω Link-16) με εναέριες, ναυτικές και επίγειες πλατφόρμες. Αν και ογκώδες σαν σύστημα (φωτο) αυξάνοντας δηλαδή την αεροδυναμική αντίσταση και το ίχνος ραντάρ του φορέα, είναι μια λύση για την παθητική ανίχνευση μαχητικών 4ης και 5ης γενιάς (πχ F-35).

Η σκληρή αλήθεια είναι ότι η ΠΑ δεν είχε την πολυτέλεια να ζητήσει τέτοιο σύστημα για το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των F-16 στο block Viper, αφού όχι μόνο τα κονδύλια έχουν συγκεκριμένη οροφή (1.1 δισ ευρώ) αλλά το πρόγραμμα για να χρηματοδοτηθεί, πρέπει να πρώτα να βρεθεί ο αγοραστής που θα αγοράσει τα 32 F-16 Block 30 της Πολεμικής Αεροπορίας. Και μέχρι να γίνει αυτό, πλησιάζει και το ανεπίσημο άνοιγμα της προεκλογικής περιόδου…

Οπότε αφήστε την φαντασία σας ελεύθερη γιατί το σήριαλ έχει πολλά ακόμα επεισόδια.

Comments

  1. Το Sniper ATP έχει ορισμένες (μάλλον περιορισμένες) δυνατότητες παρακολούθησης εναέριων στόχων, καθώς η κύρια αποστολή του είναι εναντίον στόχων εδάφους. Όμως, είναι αμφίβολο το εάν θα ήταν δυνατή η εξαπόλυση πυραύλου από Α/Φ F-16 εναντίον εναερίου στόχου που έχει εγκλωβίσει το Sniper. Αυτό απαιτεί την ανάλογη υποστήριξη από το σύστημα του Α/Φ (OFP). Κάτι τέτοιο, εξ όσων γνωρίζω, δεν υφίσταται επί του παρόντος, τουλάχιστον για το F-16. Με άλλα λόγια, αν και το Sniper έχει τη δυνατότητα παρακολούθησης εναέριων στόχων (χωρίς να γνωρίζουμε μέγιστες αποστάσεις, συνθήκες κλπ), όπως φαίνεται και στα διάφορα βίντεο, το φέρον Α/Φ δεν μπορεί να εκτελέσει αυτόματα βολή επί αυτού. Αυτό υποτίθεται ότι γίνεται στο Rafale με το OSF, το οποίο αναφέρεται ότι είναι πλήρως ολοκληρωμένο στο σύστημα του Α/Φ. Βέβαια, στο τρέχον στάνταρ του Rafale, το OSF δεν περιλαμβάνει IRST/FLIR, το οποίο θα επανεμφανιστεί ανανεωμένο στο επόμενο στάνταρ F4.
    Όσο για το Legion Pod, αν και οι δοκιμές επί Α/Φ F-16 έχουν ολοκληρωθεί, δεν έχει εμφανιστεί ακόμα πελάτης να το προμηθευτεί (ώστε να επωμιστεί και μέρος του κόστους ανάπτυξης). Ελπίζω κάποιος να κάνει την πρώτη κίνηση [και ελπίζω όχι οι γείτονες, βέβαια 😉 ], ώστε να μπορέσουμε κι εμείς να το πάρουμε σε επόμενη φάση, σε πιο “φιλική” τιμή…
    Πάντως το θέμα IRST παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς φαίνεται ότι οι δυνατότητες των ραντάρ Α/Φ είναι πλέον πεπερασμένες, λαμβάνοντας υπόψη τις απειλές stealth και τις σύγχρονες δυνατότητες παρεμβολής. Προσπαθώντας να εκτιμήσουμε τις μέγιστες αποστάσεις αποκάλυψης στόχων από IRST, έχουμε κάνει κάποιες μελέτες σε ακαδημαϊκό επίπεδο, όπου διαπιστώνεται ότι, σε καλό καιρό, αυτές είναι της τάξης των 100 km ή περισσότερο. Σε κάθε περίπτωση δε, ακόμα και με συνθήκες υγρασίας, οι αποστάσεις αποκάλυψης από IRST είναι μεγαλύτερες σε σχέση με τις αποστάσεις αποκάλυψης από ραντάρ για στόχους stealth: https://www.researchgate.net/publication/317622834_InfraRed_Search_Track_Systems_as_an_Anti-Stealth_Approach

    1. Κύριε Ζηκίδη καλησπέρα σας και καλή χρονιά! Τα σχόλια σας πάντα τα παρακολουθούμε με ενδιαφέρον λόγω της επαγγελματικής σας ενασχόλησης και της εκ των έσω γνώσης σας. Ο συντάκτης του άρθρου δεν έχει ως σκοπό να αναφέρει πως με την ύπαρξη του ατρακτιδίου ASELPOD η τουρκική αεροπορία αποκτά δυνατότητα στοχοποίησης και εμπλοκής μαχητικών με τη χρήση υπέρυθρου αισθητήρα. Απλά επισημαίνει πως πιθανότατα το ASELPOD μπορέι να προσδώσει κάποιες δυνατότητες ως προς την έρευνα και ιχνηλάτηση στόχων με τη χρήση υπέρυθρου αισθητήρα όπως του ASELPOD. Ο κύριος ρόλος του ASELPOD παραμένει ως air to ground όπου και εκεί αναβαθμίζει τις ικανότητες της τουρκικής αεροπορίας στις αντίστοιχες αποστολές. Οι ενσωματωμένοι αισθητήρες IRIST (των μαχητικών 4ης γενιάς) εξακολουθούν να έχουν δυνατότητες έρευνας και ιχνηλάτησης στόχων με χαμηλό ηλεκτρομαγνητικό ίχνος αλλά αποτελεί ερωτηματικό κατά πόσο μπορούν να τους εμπλέξουν δίνοντας δεδομένα στοχοποίησης και κάνοντας καταύγαση στα βλήματα που φέρει ενα αεροσκάφος δίχως αυτό να χρησιμοποιήσει το ραντάρ του. Ούτως ή άλλως μέχρι στιγμής τα ατρακτίδια όπως είναι το SNIRPER (όπως αναφέρεται και εσείς) προοορίζονται κυρίως για ρόλους air to ground, έχουν όμως έστω και κάποιες δυνατότητες να βρίσκουν στόχους χαμηλού RCS υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Το Legion Pod είναι μια καλή επιλογή αλλά εφόσον αργήσει να υπάρξει πελάτης για τη πιστοποίηση μετά την ολοκλήρωση των δοκιμών υπάρχει και η επιλογή ενσωμάτωσης του IRIST που φέρουν τα F-16 Block 60 των ΗΑΕ. Τέλος, σας ευχαριστούμε πολύ για τον σύνδεσμο με την μελέτη που παραθέτετε τον οποίο και θα μελετήσουμε προσεκτικά.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *