Η Πολεμική Αεροπορία άρχισε να παραλαμβάνει συστήματα Patriot PAC III στις αρχές του 2002, στο πλαίσιο σύμβασης ύψους $1.139 εκατ. για 6 μονάδες βολής και 200 Βλήματα Βελτιωμένης Καθοδήγησης (GEM) MIM-104D και ΜΙΜ- 104Ε GEM+. Προηγήθηκε η παράδοση τριών μονάδων βολής PAC-2 με 125 βλήματα ΜΙΜ-104Α, τις οποίες όμως η ΠΑ επέστρεψε με την παραλαβή των νέων συστημάτων. Η 350 ΠΚΒ υπάγεται στο Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας με έδρα τη Λάρισα. Ο αρχηγός ΑΤΑ ασκεί τον επιχει- ρησιακό έλεγχο και την τακτική διοίκηση που του έχει εκχωρηθεί από τον Α/ΓΕΕΘΑ και τον Α/ΓΕΑ. Η 350 ΠΚΒ είναι εν καιρώ ειρήνης ανεπτυγμένη σε διάφορες περιοχές της χώρας, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η μέγιστη αντιαεροπορική κά- λυψη αφενός των ζωτικών μονάδων ενέργειας και παραγωγής και των πόλεων, αφετέρου των αεροπορικών βάσεων όπως αντίστοιχα και των υπόλοιπων κλάδων, του Πολεμικού Ναυτικού και του Ελληνικού Στρατού. Έδρα της 350 ΠΚΒ είναι από τον Ιούλιου του 2005 η Αεροπορική Βάση του Σέδες, στη Θέρμη Θεσσαλονίκης. Εκεί στεγάζονται το επιτελείο, οι Μοίρες εφοδιασμού, μεταφορών, συντήρησης εγκαταστάσεων, άμυνας φρούρησης, εξυπηρέτησης προσωπικού, συντήρησης κατευθυνόμενων βλημάτων, το Σμήνος Τ-Η και η Υγειονομική Υπηρεσία.
Στην Α/Β Σέδες εδρεύουν επιπλέον και οι 23η και 24η Μοίρες Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΜΚΒ), καθώς και το 2ο Κέντρο Συντονισμού και Πληροφοριών (ΚΣΠ). Οι Μοίρες της Πτέρυγας που βρίσκονται εκτός Σέδες είναι: • Η 21η ΜΚΒ και το Σχολείο Μετεκπαίδευσης Προσωπικού Αντιαεροπορικής Άμυνας (ΣΜΕΠΑΑ) που εδρεύουν στην Α/Β Κερατέας. • Η 22η ΜΚΒ στην Α/Β Σκύρου. • Η 25η ΜΚΒ στην Α/Β Χρυσούπολης. • Η 26η ΜΚΒ και το 1ο ΚΣΠ στην Α/Β της Τανάγρας.
Το σύστημα Patriot είναι ένα μεγάλου βεληνεκούς και παντός καιρού σύστημα αεράμυνας για την αντιμετώπιση τακτικών βαλλιστικών βλημάτων, βλημάτων αεροδυναμικής πτήσης (cruise) και αεροσκαφών. Πρόκειται για πλήρες κινητό αντιαεροπορικό σύστημα μεγάλων αποστάσεων, σχεδιασμένο να επιχειρεί σε περιβάλλον ισχυρών Ηλεκτρονικών Παρεμβολών με οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες ημέρα και νύχτα. Συγκεκριμένα το οπλικό σύστημα έχει την δυνατότητα να εμπλέκει τους παρακάτω στόχους: 1. Αεροσκάφη και Ελικόπτερα. 2. Τακτικά Βαλλιστικά Βλήματα. 3. Βλήματα Cruise. 4. Βλήματα Αντι-Ραντάρ (Anti-Radiation). 5. Μη Επανδρωμένα Αεροσκάφη. Τα κύρια συγκροτήματα που διαμορφώνουν το ελληνικό σύστημα είναι: 1. Το Κέντρο Συντονισμού Πληροφοριών (ΚΣΠ, Information and Coordination Central: ICC). 2. Ο Σταθμός Ελέγχου Εμπλοκών (Engagement Control Station: ECS). Το Σύνολο Ραντάρ (Radar Set: RS). 4. Το Συγκρότημα Κεραιών (Αntenna Mast Group: AMG). 5. Η Moνάδα Παροχής Ισχύος (Electronical Power Plant, EPP). 6. Το Συγκρότημα Αναμετάδοσης Επικοινωνιών (Communication Relay Group: CRG). 7. Οι Σταθμοί Εκτόξευσης (Launching Station: LS). 8. Tα Kατευθυνόμενα Βλήματα (Guided Missile: GS).
Αναλυτικότερα για τα συστατικά αυτά: • Κέντρο Συντονισμού Πληροφοριών. Το ΚΣΠ είναι το υψηλότερο κλιμάκιο διοίκησης του συστήματος ΜΙΜ-104 Patriot. Συνεργάζεται και συντονίζει μέχρι και 12 Μονάδες Πυρός (πυροβολαρχίες). Δεν διαθέτει το ίδιο ραντάρ αλλά μέσω UHF, DATA LINK, λαμβάνει εικόνα ραντάρ των Μονάδων Πυρός (ή άλλων ραντάρ με την κατάλληλη διασύνδεση, όπως αναλύεται παρακάτω). Επανδρώνεται από με τριμελές πλήρωμα. • Σταθμός Ελέγχου Εμπλοκών. Αποτελεί το Επιχειρησιακό Κέντρο ελέγχου Πυρός της κάθε πυροβολαρχίας, μέσω του οποίου ελέγχονται τα ραντάρ και οι σταθμοί εκτόξευσης. Έχει δυνατότητα διασύνδεσης με ανώτερα κλιμάκια, ενώ στελεχώνεται από τριμελές πλήρωμα. • Ραντάρ AN/MPQ-65 τύπου Φασικής Διάταξης (Phased Array). Είναι μη επανδρωμένο και εκτελεί τις λειτουργίες Έρευνας, Αποκάλυψης, Διευκρίνησης και Παρακολούθησης μέχρι 100 ιχνών καθώς και εμπλοκής 9 στόχων ταυτόχρο- να, εντός τομέα 120 μοιρών και σε αποστάσεις από 3 χιλιόμετρα (ελάχιστο) έως 165 (μέγιστο). Διαθέτει σύγχρονα αντιπαρεμβολικά συστήματα και με πολύ μεγάλη διακριτική ικανότητα, γεγονός που του επιτρέπει να ανιχνεύει και να εμπλέκει στόχους μικρής διατομής ραντάρ (RCS), με πιθανότητες κατάρριψης που ξεπερνούν το 80% με την εκτόξευση ενός βλήματος και άνω του 95% με την εκτόξευση δύο βλημάτων σε αποστάσεις κάτω των 55 χλμ.
Επίσης, το • Συγκρότημα Κεραιών. Χρησιμοποιείται για την ασφαλή διασύνδεση όλων των εμπλεκόμενων συστημάτων. • Μονάδα Παροχής Ισχύος. Χρησιμοποιείται για την εξασφάλιση ηλεκτροδότησης του συστήματος. • Συγκρότημα Αναμετάδοσης Επικοινωνιών. Έχει ως αποστολή την επιπλέον επέκταση της από- στασης επικοινωνίας του δικτύου UHF της Πυροβολαρχίας. • Σταθμοί Εκτόξευσης. Είναι υπεύθυνοι για την ασφαλή μεταφορά και εκτόξευση των βλημάτων. • Κατευθυνόμενα Βλήματα. Είναι διαφόρων τύπων όπως GEM, STANDARD και Αντιμετώπισης Παρεμβολέα Εξ Αποστάσεως (SOJC). Τα συγκροτήματα υποστήριξης του ελληνικού συστήματος ΜΙΜ-104 Patriot, του τομέα υποστηρίξεως των Μοιρών περιλαμβάνουν: • Το Συγκρότημα Συντήρησης Πυροβολαρχίας. • Το Συγκρότημα Συντήρησης Μονάδων Πυρός. • Το όχημα Μεταφοράς Μικρών Ανταλλακτικών. • Το όχημα Μεταφοράς Μεγάλων Ανταλλακτικών. • Το όχημα Μεταφοράς Βλημάτων. Η 350 ΠΚΒ χρησιμοποιεί πλήθος εκπαιδευτι- κών συσκευών, που αυξάνουν τις ικανότητες των χειριστών τους ακόμα και στα πιο απαιτητικά σε- νάρια και παράλληλα εξοικονομούν οικονομικούς πόρους. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνουν: • Τον Εξομοιωτή Patriot (Patriot Conduct of Fire Trainer: PCOFT). • Το συγκρότημα Τεχνικής Εκπαίδευσης (Interactive Video Training: IVT). H τυπική ανάπτυξη της Μονάδας Πυρός πε- ριλαμβάνει: • Την περιοχή ελέγχου πυρός στην οποία αναπτύσσονται το Ραντάρ, o Σταθμός Ελέγχου Εμπλοκών, το Συγκρότημα Κεραιών και η Μονάδα Παροχής Ισχύος. • Την περιοχή εκτόξευσης, στην οποία αναπτύσσονται οι έξι μονάδες εκτόξευσης. Αξίζει να σημειωθεί, πως το οπλικό σύστημα έχει την ικανότητα να τεθεί σε κατάσταση ετοιμότητας βολής (ready to fire) εντός 45 λεπτών από την στιγμή που θα τεθεί σε θέση μάχης.
Τα βασικά πλεονεκτήματα του Patriot συνοψίζονται ως ακολούθως: • Ευκινησία λόγω του ότι είναι πλήρως αυτοκινούμενο. • Μεγάλη Μάζα Πυρός (ταυτόχρονες εμπλοκές: 9 βλήματα σε πτήση εκ των οποίων 3 σε τελική φάση). • Ελάχιστο Χρόνο Αντίδρασης για ΑΒΤ/ΤΒΜ. • Παρακολούθηση 100 ιχνών ταυτόχρονα.
Το σύστημα Patriot εισήλθε σε παραγωγή το 1981, ενώ η σχεδίαση είχε ξεκινήσει από το 1976. Από το Μάρτιο του 1985 άρχισε ένα πρόγραμμα βελτίωσης για την ενσωμάτωση αμυντικής ικα- νότητας έναντι τακτικών βαλλιστικών βλημάτων (ATM) όπως ο SS-12M, ο SS-21 και ο SS-23. Το πρόγραμμα PAC-1 περιελάμβανε τροποποιήσεις στο λογισμικό του ραντάρ και ακολουθήθηκε από το πρόγραμμα PAC-2 με ενισχυμένη δυνατότητα ATM. Μετά τον Πόλεμο του Κόλπου (1991) ολο- κληρώθηκε το Πρόγραμμα Ταχείας Αντίδρασης (Quick Responce Program: QRP) συμπεριλαμβα- νομένου του ελέγχου των εκτοξευτών M901 από το ECS σε μεγαλύτερες αποστάσεις όταν έχουν σκοπό τη μεγαλύτερη κάλυψη, καθώς και βελτι- ώσεων στο ραντάρ MPQ-53. Ο Στρατός των Ηνω- μένων Πολιτειών άρχισε να παραλαμβάνει PAC-2 GEM τον Φεβρουάριο του 1995. Το βλήμα GEM διαθέτει ταχύτερο πυροσωλήνα πολεμικής κε- φαλής για υψηλότερη πιθανότητα καταστροφής Τακτικών Βαλλιστικών Βλημάτων (ΤΒΜ) και νέο ερευνητή χαμηλού θορύβου για επέκταση της πε- ριοχής εμπλοκής. Η έκδοση PAC-2 GEM+ (Patriot Advanced Capability Phase 2 Guided Enhanced Missile Plus) διαθέτει βελτιωμένο λογισμικό ρα- ντάρ και άλλες μετατροπές που βελτιώνουν την ακρίβεια καθοδήγησης.
Το βλήμα PAC-3 είναι εντελώς διαφορετικό και προορίζεται για την καταστροφή βαλλιστικών βλημάτων με πρόσκρουση (hit-to-kill) αντί να στηρίζεται σε εκρηκτική πολεμική κεφαλή με πυ- ροδότηση προσέγγισης. Το βλήμα χρησιμοποιεί μικροσκοπικούς πυραυλοκινητήρες για βίαιη με- ταβολή πορείας και θέσης, επιπλέον των μικρο- σκοπικών ουραίων πτερυγίων. Διαθέτει επίσης ενεργό ερευνητή ραντάρ, αντί να στηρίζεται στην καθοδήγηση Ιχνηλάτησης Μέσω του Βλήματος (TVM) των προηγούμενων εκδόσεων. Η ΠΑ δεν διαθέτει βλήματα PAC-3.
PATRIOT vs απειλών
Όπως αναφέρθηκε και στην αρχή του άρθρου, το οπλικό σύστημα PATRIOT είναι ικανό να αποκαλύπτει και να εμπλέκει και Μη Επανδρωμένα Αεροχήματα (UAV). Επιπροσθέτως, με την τελευταία αναβάθμιση λογισμικού του οπλικού συστήματος παρέχεται η δυνατότητα στους χειριστές του να χρησιμοποιούν εξειδικευμένο ρυθμό λειτουργίας προκειμένου να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά τα UAV’s.
Οι αποστολές SEAD είναι όλες εκείνες οι επιχειρήσεις με σκοπό τη μερική ή ολική υποβάθμιση ή ακόμα και την καταστροφή (DEAD) της εχθρικής αεράμυνας σε μια συγκεκριμένα περιοχή. Τα κυριότερα μέτρα που λαμβάνουν οι χειριστές των Patriot αφορούν: 1. Ολοκληρωτική σίγαση του Ραντάρ. 2. Μείωση της ισχύος της εκπεμπόμενης ακτινοβολίας. 3. Η παθητική έρευνα. 4. Η εμπλοκή συγκεκριμένων στόχων με ελάχιστη εκπομπή σε συγκεκριμένα δέσμη ακτινοβολίας. 5. Η περιοδική λειτουργία του Ραντάρ. 6. Η μεταβολή των παραμέτρων εκπομπής ραντάρ. 7. Η χρήση κεραίας πολύ περιορισμένων πλευρικών λοβών (Ultra Low Sidelobe Antenna: ULSA). 8. Η χρήση συσκευών παραπλάνησης (Decoys). 9. H καταστροφή των βλημάτων Αντι- Ραντάρ.
Το Ο/Σ Patriot διαθέτει αντιβαλλιστικές ικανότητες που ενεργοποιούνται με τη λειτουργία του ραντάρ AN/MPQ-65 σε ρυθμό TBM. Συγκ κριμένα, κάθε μονάδα πυρός μπορεί να εισάγει έναν συγκεκριμένο αριθμό από περιοχές προστασίας εναντίον βαλλιστικών πυραύλων σε μέσες αποστάσεις από αυτή και να παρέχει αντιβαλλιστική προστασία είτε με τη χρήση Τοπικών Σταθμών Εκτόξευσης (LOCAL LS) για κοντινές αποστάσεις, είτε με την τοποθέτηση Απομακρυσμένων Σταθμών Εκτόξευσης (REMOTE LS) στην περίπτωση που οι περιοχές αυτές βρίσκονται εκτός των «αποτυπωμάτων εδάφους» (FOOTPRINTS) των βλημάτων. Το οπλικό σύστημα έχει τη δυνατότητα να εκτελεί έρευνα σε γνωστές και άγνωστες περιοχές εκτόξευσης TBM’s στα εξής δύο σενάρια:
DEFAULT TBM SEARCH. Tο τελευταίο σενάριο ενεργοποιείται αυτόματα με τη μετάπτωση λειτουργίας σε TBM Search. Καθώς δεν υπάρχουν πληροφορίες για την ανάπτυξη των εχθρικών δυνάμεων, ο υπολογιστής θεωρεί ως πιθα- νή τοποθεσία εκτόξευσης μια κυκλική περιο- χή πολύ μεγάλης ακτίνας, η οποία βρίσκεται μπροστά από το ραντάρ. Παρέχει έρευνα για όλα τα είδη βαλλιστικών πυραύλων σε μια τε- ράστια περιοχή, η οποία όμως δύναται να αυξή- σει δραματικά τον φόρτο εργασίας του ραντάρ. Η παραπάνω διαδικασία χρησιμοποιείται μόνον όταν δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τις βαλλιστικές δυνατότητες του εχθρού.
TAILORED TBM SEARCH. Αυτό απαιτεί τη διαμόρφωση PAC-3 του ραντάρ και βελτιστοποι- εί την αναγνώριση συγκεκριμένων τακτικών βαλλιστικών πυραύλων μέσα σε έναν προκα- θορισμένο τομέα, διατηρώντας παράλληλα χα- μηλό φόρτο εργασίας. Η διαδικασία βασίζεται στην ακρίβεια των παρεχόμενων πληροφο- ριών και επιτυγχάνεται με την εισαγωγή αυ- τών των δεδομένων τόσο στο ICC (ΚΣΠ) όσο και στο ECS. Τα πληρώματα εισάγουν τις συ- ντεταγμένες των περιοχών και ενεργοποιούν συγκεκριμένους τύπους ΤΒΜ για κάθε περιο- χή. Το TAILORED TBM SEARCH ενεργοποιεί- ται αυτόματα με τη μετάπτωση λειτουργίας σε TBM SEARCH. Τέλος σχετικά με την αντιμετώπιση ΤΒΜ από τις διάφορες εκδόσεις του βλήματος Patriot, το αρχικό ΜΙΜ-104 και το ΜΙΜ-104Α παρέχουν εξαιρετική απόδοση εναντίον Α/Φ και επαρ- κή απόδοση εναντίον σε ΤΒΜ. Το βλήμα PAC-2 αύξησε την αποτελεσματικότητα κατά ΤΒΜ, με αναβάθμιση του πυροσωλήνα και αντικατάστα- ση της πολεμικής κεφαλής του βλήματος.
Ο Παλμικός Ντόπλερ (PD) πυροσωλήνας Μ818Ε2 με βελτιωμένο ψηφιακό επεξεργαστή, υψηλό- τερη ευαισθησία και ταχύτερη αντίδραση, σχεδιάσθηκε στα Εργαστήρια Harry Diamond του Στρατού των ΗΠΑ και εκπέμπει δύο δέσμες. Η δέσμη στενού κώνου κατευθύνεται προς τα εμπρός για τον έγκαιρο εντοπισμό βλημάτων με τυπικό ρυθμό προσέγγισης μεταξύ ταχυτήτων Mach 6 και 8. Η δέσμη ευρύτερου κώνου επιτρέπει την εμπλοκή αεροσκαφών. Η ανοδική ζεύξη του Ραντάρ MPQ-53/65 μεταβιβάζει στο βλήμα πληροφορίες για την εμπλοκή αεροσκάφους ή ΤΒΜ και δεδομένα ρυθμού προσέγγισης και διάσχισης, επιτρέποντας στον ψηφιακό επεξεργαστή του πυροσωλήνα Μ818Ε2 να επιλέξει την ιδανική λειτουργία σε πτήση. Η πολεμική κεφαλή του βλήματος PAC-2 βάρους 91kg, σχηματίζει 700 θραύσματα βάρους 45,4gr αντί των πολλαπλάσιων βάρους μόλις 2gr της αρχικής έκδοσης Μ248. Τα βαρύτερα θραύσματα και το πρότυπο διασποράς τους ενισχύουν θεαματικά την καταστροφική αποτελεσματικότητα εναντίον πολεμικών κεφαλών ΤΒΜ, η δομή των οποίων είναι πολύ πυκνότερη σε σύγκριση με αυτή των αεροσκαφών. Τέλος, το βλήμα GEM διαθέτει τις προαναφερόμενες βελτιώσεις για υψηλότερη αποτελεσματικότητα εναντίον ΤΒΜ. Τo πλήρωμα του ECS έχει την δυνατότητα να επιλέξει την μέθοδο εμπλοκής καθώς επίσης και τον τύπο του βλήματος για κάθε συγκεκριμένο είδος ΤΒΜ.
Ανακεφαλαιώνοντας, το Patriot με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ικανό να εμπλέξει και να καταρρίψει όλους τους τύπους βαλλιστικών βλημάτων που υπάρχουν στο τουρκικό οπλοστάσιο δίχως αυτό να συνεπάγεται πως η τουρκική απειλή είναι μη υπαρκτή κυρίως λόγω του όγκου των βαλλιστικών όπλων που έχει και λόγω των συνδυαστικών απειλών κορεσμού με βαλλιστικούς και Μη Επανδρωμένα Αεροσκάφος. Τα παραπάνω στοιχεία που παραθέσαμε σε καμία περίπτωση δεν αναιρούν την πραγματική ανάγκη ώστε το σύστημα μεγάλου βεληνεκούς της Πολεμικής Αεροπορίας να εκσυγχρονιστεί με νέα βλήματα και νέα ραντάρ κάλυψης 360 μοιρών και εντοπισμού στόχων μικρού RCS με ακρίβεια και σε ικανές αποστάσεις. Κλείνοντας, η πλήρης διαλειτουργικότητα του οπλικού συστήματος PATRIOT καθώς και η δυνατότητα του στις δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις προσδίδουν καίριες ικανότητες στην ελληνική αμυντική ικανότητα.
