Τις πρωινές ώρες της Πέμπτης 19 Μαρτίου 2026 η ελληνική πυροβολαρχία Patriot που έχει μετασταθμεύσει από το 2021 στη δυτική Σαουδική Αραβία έβαλε και κατέρριψε δύο βαλλιστικούς πύραυλους ιρανικής προέλευσης που στόχευαν το λιμάνι Γιανμπού που βρίσκεται στην ερυθρά θάλασσα. Η κατάρριψη αυτή είναι η πρώτη εμπλοκή σε πραγματικές συνθήκες μιας ελληνικής μονάδας των ενόπλων δυνάμεων εδώ και αρκετές δεκαετίες. Η εν λόγω μονάδα (ΕΛΔΥΣΑ) μεταστάθμευσε στη Σαουδική Αραβία το 2021 μετά από σχετικό αίτημα της Σαουδικής Αραβίας για την προστασία κρίσιμων υποδομών της από τους βαλλιστικούς πυραύλους των Χούθι κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του βασιλείου των Σαούντ με την φυλετική οργάνωση των Χούθι της Υεμένης. Στο πλαίσιο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι η Ελλάδα συμμετέχει επίσης με φρεγάτα στην ναυτική αποστολή ΑΣΠΙΔΑ για την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά θάλασσα, αντιμετωπίζοντας UAV και αντιπλοϊκούς πυραύλους προερχόμενους από την πλευρά της Υεμένης. Μέχρι και την περασμένη Πέμπτη η ελληνική αποστολή δε είχε χρειαστεί να εμπλακεί για την προστασία του λιμανιού Γιανμπού. Όμως η συνεχιζόμενη σύγκρουση των αμερικανο-ισραηλινών δυνάμεων με το Ιράν έχει δημιουργήσει την ανάγκη για αντίποινα των ιρανών εναντίων τόσο αμερικάνικων υποδομών (βάσεων) στις χώρες του Κόλπου όσο και εναντίων των ενεργειακών υποδομών τους. Οι κινήσεις αυτές γίνονται κυρίως ως μοχλός πίεσης προς τους Αμερικανούς και Ισραηλινούς και την παγκόσμια οικονομία για να σταματήσουν τις επιθέσεις εναντίων τους.

Η στρατηγική θέση των στενών του Ορμούζ που απαρτίζονται απο τις ακτές του Ιράν από τα ανατολικά και τις ακτές του Ομάν στα δυτικά είναι ένα στρατηγικό πέρασμα όπου καθημερινά μεταφέρονται περίπου 20 εκατομύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και παραγώγων του κάτι λιγότερο από το 20% της παγκόσμιας παραγωγής. Οι εδώ και χρόνια απειλές του Ιράν για κλείσιμο των στενών του Ορμούζ σε περίπτωση επίθεσης εναντίων τους, δημιούργησε την ανάγκη για κατασκευή υποδομών και μεταφορά των πλούσιων κοιτασμάτων που βρίσκονται στον Περσικό κόλπο μέσω ξηράς στη δυτική ακτή και πιο συγκεκριμένα στο λιμάνι του Γιανμπού στη Ερυθρά θάλασσα ώστε να μπορούν να παρακαμφθούν τα στενά του Ορμούζ σε περίπτωση που αυτό γινόταν πράξη. Αναφερόμαστε στον αγωγό Petroline μήκους 750 μιλίων που διατρέχει την Σαουδική Αραβία από τα ανατολικά (περιοχή Αμπκαΐκ) στα δυτικά (περιοχή Γιανμπού).

Ο συγκεκριμένος αγωγός έχει τη δυνατότητα σε πλήρη λειτουργία να μεταφέρει επτά εκατομύρια βαρέλια αργού πετρελαίου από τις σαουδαραβικές πετρελαιοπηγές στα ανατολικά στις εγκαταστάσεις της Aramco στο εμπορικό λιμάνι King Fahd του Γιανμπού. Δηλαδή το 75% της συνολίκης παραγωγής της χώρας. Οι εκεί δε εγκαταστάσεις έχουν τη δυνατότητα να φορτώνουν τέσσερα εκατομύρια βαρέλια ημερησίως στα τάνκερ που έρχονται στο λιμάνι. Δηλαδή με τις σημερινές τιμές του πετρελαίου, η Σαουδική Αραβία έχει τη δυνατότητα μέσω του λιμανιού στη Ερυθρά θάλασσα να εξάγει ημερησίως πετρέλαιο αξίας άνω των 400 εκατομυρίων δολαρίων.

Σαουδική Αραβία και ελληνικοί Patriot

Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, το 2021 η ελληνική πλευρά ήρθε σε συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία για την παραχώρηση μίας πυροβολαρχίας Patriot για την κάλυψη της σημαντικής βιομηχανικής ζώνης του Γιανμπού. Η ελληνική πυροβολαρχία εντάχθηκε στο σύστημα αεράμυνας της χώρας και μαζί με άλλες συστοιχίες της χώρας καλύπτουν αυτές τις υπερπολύτιμες εγκαταστάσεις. Στη συμφωνία αυτή η Σαουδαραβική πλευρά είχε συμφωνήσει:

1. στην κάλυψη όλων των εξόδων μεταφοράς και παραμονής της ελληνικής πυροβολαρχίας.
2. Στην αναπλήρωση των βλημάτων που θα χρησιμοποιηθούν
3. και τέλος την αναβάθμιση των ελληνικών Patriot στο τελευταίο επίπεδο PAC-3+.

Μετά από πέντε χρόνια παραμονής της ελληνικής πυροβολαρχίας καμία αναβάθμιση δεν έχει γίνει στα ελληνικά συστήματα πλην μιας αναβάθμισης του λογισμικού των ελληνικών συστημάτων από την IDE το 2022. H σύμβαση αφορούσε στην εγκατάσταση και ενσωμάτωση όλων των τροποποιήσεων του ηλεκτρονικού εξοπλισμού, καθώς και τον λειτουργικό έλεγχο του συστήματος μέσω του αναβαθμισμένου λογισμικού στην πλέον σύγχρονη έκδοσή του για τα κέντρα ελέγχου, συντονισμού και επικοινωνιών (ECS, ICC, CRG) σε όλες τις συστοιχίες PATRIOT της Πολεμικής Αεροπορίας. Στο πλαίσιο αυτό έγινε και αντικατάσταση των παλαιών ηλεκτρονικών και οθονών στους κλωβούς για να υποστηρίζουν τρισδιάστατη εικόνα του WMI της Raytheon κατά την αναβάθμιση λογισμικού Post Deployment Build 8.1. Πέραν τούτων καμία άλλη επέμβαση που να αναβαθμίζει τις κύριες ικανότητες των ελληνικών συστημάτων δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα. Μήπως λοιπόν θα έπρεπε η ελληνική πλευρά να υπενθυμίσει και να πιέσει τους Σαουδάραβες για την εκκίνηση ενός προγράμματος αναβάθμισης των ελληνικών συστημάτων στο επίπεδο PAC-3+ όπως είχε συμφωνηθεί το 2021;

Εάν οι ελληνικοί Patriot δεν αναχαίτιζαν τους δύο αυτούς βαλλιστικούς πύραυλους και εκείνοι με τη σειρά τους έπληταν τις εγκαταστάσεις της Aramco. Ποιό θα ήταν το πραγματικό κόστος για τη σαουδική Αραβία; Σίγουρα οι ελληνικοί Patriot θα κληθούν να αντιμετωπίσουν νέες απειλές στο άμεσο μέλλον, όσο ο πόλεμος βαθαίνει και εξαπλώνεται. Με τα στενά του Ορμούζ κλειστά και τις εγκαταστάσεις στο Γιανμπού απενεργοποιημένες ποιό θα ήταν το κόστος; Πρώτον για τις επισκευές που θα χρειαζόντουσαν ώστε οι εγκαταστάσεις να γίνουν πάλι λειτουργικές και βέβαια και σε πόσο χρόνο και δεύτερον για τη μείωση ή ακόμη και τυχόν παύση εξαγωγών πετρελαίου τόσο για το Αραβικό βασίλειο όσο και για την παγκόσμια οικονομία.

Επίσης μια ακόμη πτυχή του όλου ζητήματος είναι η αντικατάσταση των βλημάτων. Κάτι το οποίο θα πρέπει να μας απασχολήσει ευρύτερα μετά και την αποστολή βλημάτων του συστήματος Patriot στο Κατάρ. Τα βλήματα των ελληνικών Patriot είναι τα παλαιότερα MIM-104A και τα νεότερα με αυξημένες αντιβαλλιστικές ικανότητες MIM-104D PAC-2 GEM. Σήμερα κανένα από τα δύο βλήματα δεν παράγεται ενώ δεν είναι γνωστό εάν το MIM-104E PAC-2 GEM/T είναι συμβατό με τα ελληνικά συστήματα. Η κατανάλωση αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών βλημάτων στην περιοχή από όλες τις χώρες για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών από Ιράν καθώς και η αποστολή ελληνικών βλημάτων καταδικνύει περίτρανα ότι το στοκ των πλούσιων κρατών του κόλπου δεν ήταν αρκετό αλλά και ότι υπάρχει τεράστιο πρόβλημα στην εφοδιαστική αλυσίδα για την κάλυψη των τεράστιων αναγκών σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Θεωρούμε ότι τα συστήματα Patriot έδειξαν την αξία τους επί του πεδίου και επουδενί δεν πρέπει η επένδυση αυτή να εγκαταληφθεί στο όνομα του Θόλου. Απεναντίας θα πρέπει να βρεθεί τρόπος (προφανώς μέσω της φίλης Σαουδικής Αραβίας αλλά και του Κατάρ) για την αναβάθμιση των ελληνικών συστημάτων στο πιο σύγχρονο επίπεδο ώστε να αποκτήσουν αναβαθμισμένες δυνατότητες αποκάλυψης και στοχοποίησης καθώς και τη δυνατότητα να εξοπλίζονται με πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά και αντιβαλλιστικά βλήματα.

Συστήματα Patriot

Ραντάρ

Το υπάρχον ραντάρ είναι το AN/MPQ-65 τεχνολογίας PESA το οποίο είναι μια επίπεδη στοιχειοκεραία που φέρεται επί ρυμουλκούμενου κλωβού. Το ραντάρ έχει τομέα κάλυψης 120 μοιρών στο αζιμούθιο και μέγιστη εμβέλεια τα 170 χιλιόμετρα. Επομένως η κάθε πυροβολαρχία μπορεί να καλύψει συγκεκριμένο τομέα και είναι ευάλωτη σε απειλές που είναι εκτός του τομέα καλυψης του ραντάρ. Το συγκεκριμένο μειονέκτημα ήρθε να καλύψει η Raytheon με το ραντάρ νέας γενιάς LTAMDS (Lower Tier Air and Missile Defense Sensor), το οποίο σχεδιάστηκε για να μπορεί να εντοπίζει drones, πυραύλους κρουζ και προηγμένες απειλές, όπως οι υπερηχητικοί πύραυλοι. Το συγκεκριμένο  είναι 3D ραντάρ AESA τεχνολογίας Νιτριδίου του Γαλίου (GaN) και προσφέρει κάλυψη 360 μοιρών. Η εμβέλεια αποκάλυψης σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία υπερβαίνει τα 100 χιλιόμετρα. Η σχεδίαση έχει μια μεγάλη κύρια συστοιχία που πλαισιώνεται από δύο μικρότερες συστοιχίες, με την κύρια κεραία να εστιάζει σε απειλές μεγάλου υψομέτρου και τα πλαϊνά πάνελ, τα οποία έχουν το μισό μέγεθος με διπλάσια ισχύ από το προηγούμενο σετ ραντάρ, ικανά να ανιχνεύουν πιο αργές απειλές από σημαντική απόσταση.

Σταθμός Ελέγχου Εμπλοκής AN/MSQ-104 (ECS)

Αντικατάσταση των υπάρχοντων οθονών από νέα οθόνη απεικόνισης δεδομένων WMI (Warfighter Machine Interface), η οποία χρησιμοποιεί έγχρωμες τρισδιάστατες (3D) ενδείξεις με αποτέλεσμα να σημειώνεται κατακόρυφη αύξηση της αντίληψης της τακτικής κατάστασης. Με τις παλαιές οθόνες ο χειριστής θα πρέπει να επιλέξει μεταξύ 100 κατηγοριών (Tab) για να βρει την πληροφορία που θέλει, να την εντυπώσει στη μνήμη του και στη συνέχεια να ψάχνει να βρει μια άλλη πληροφορία.

Για παράδειγμα, σήμερα ένας χειριστής, για να προσδιορίσει εάν ένα αεροσκάφος πετά στο σωστό ύψος και μέσα σ’ ένα αεροδιάδρομο ασφαλείας, θα πρέπει να αναζητήσει τη συγκεκριμένη κατηγορία και να περιηγηθεί στα δεδομένα που έχουν αποθηκευτεί στη συγκεκριμένη κατηγορία μέχρι να βρει την πληροφορία που θέλει. Η διαδικασία αυτή, για έναν έμπειρο χειριστή, απαιτεί χρόνο της τάξεως των 35-40 δευτερολέπτων.

Με τις οθόνες WMI ο χειριστής δεν έχει παρά να μεγεθύνει, δια δακτύλου, σαν σε οθόνη αφής, το ίχνος του αεροσκάφους για να δει, σε τρισδιάστατη απεικόνιση, και από οποιαδήποτε γωνία θέλει, εάν το αεροσκάφος πετά εντός ή εκτός του αεροδιαδρόμου ασφαλείας ή που ακριβώς πετά. Η διαδικασία αυτή απαιτεί μόλις 1-2 δευτερόλεπτα.

Μονάδα Βολής Μ901

Η υιοθέτηση νέων τύπων πυραύλων αλλά και αύξηση του φόρτου επιβάλει την αναβάθμιση των υπάρχοντων εκτοξευτών Μ901 σε Μ903. Η τελευταία έκδοση Μ903 μπορεί να βάλει όλους τους τύπους των πυραύλων που είναι σήμερα σε υπηρεσία όπως ο MIM-104D/E PAC-2 GEM/T, MIM-104F PAC-3 MSE και MIM-104F PAC-3 CRI, σε διάφορετικούς  φόρτους όπως φαίνεται και στην παρακάτω εικόνα. Έτσι μπορεί να φέρει είτε τέσσερις MIM-104D/E PAC-2 GEM/, είτε 12 104F PAC-3 MSE είτε 16 MIM-104F PAC-3 CRI είτε 14 πυραύλους συνδυασμό MIM-104F PAC-3 MSE και CRI. Στο πλαίσιο αυτό και με γνώμονα τη μείωση του κόστους θα μπορούσαν να αναβαθμίστουν οι μισοί εκτοξευτές της κάθε πυροβολαρχίας τετραπλασιάζοντας και πάλι το φόρτο έτοιμων βλημάτων αναλόγως με τον συνδυασμό.

Πύραυλοι PAC-3

Ο φόρτος βλημάτων των ελληνικών Patriot αποτελείται από βλήματα ΜΙΜ-104Α και ΜΙΜ-104D PAC-2 GEM. Τα πρώτα είναι μεγάλης ηλικίας και είναι άγνωστο εάν είναι ακόμη επιχειρησιακά και χρειάζονται άμεση αντικατάσταση. Η κατασκευάστρια εταιρία σήμερα προσφέρει τους πυραύλους MIM-104E PAC-2 GEM/T, MIM-104F PAC-3 MSE και MIM-104F PAC-3 CRI, τα επιχειρησιακά χαρακτηριστικά των οποίων είναι:  MIM-104E PAC-2 GEM/T εμβέλεια 160 χιλιόμετρα, MIM-104F PAC-3 MSE εμβέλεια κατά αεροσκαφών 100 χιλιόμετρα και κατά βαλλιστικών πυραύλων 35 χιλιόμετρα και MIM-104F PAC-3 CRI κατά αεροσκαφών 70 χιλιόμετρα και κατά βαλλιστικών πυραύλων 20 χιλιόμετρα. Και στο μέλλον τον SkyCeptor / Patriot Advanced Affordable Capability-4 (PAAC-4). Είναι δεδομένο λοιπόν ότι σε πρώτη φάση θα πρέπει να αναβαθμιστούν οι υπάρχοντες ΜΙΜ-104D PAC-2 GEM σε GEM/T (Tactical) που σημαίνει αναβαθμισμένες ικανότητες κατά τακτικών βαλλιστικων πυραύλων καθώς και να αγοραστούν φόρτοι MIM-104F PAC-3 MSE ή/και MIM-104F PAC-3 CRI για τους αναβαθμισμένους εκτοξευτές Μ903.