Το NASAMS (National Advanced Surface-to-Air Missile System) είναι ένα σύγχρονο αντιαεροπορικό σύστημα μεσαίου βεληνεκούς για άμυνα από εναέριες απειλές όπως αεροσκάφη, ελικόπτερα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV), πυραύλους cruise και άλλα. Αναπτύχθηκε από τις εταιρείες Raytheon (ΗΠΑ) και Kongsberg Defence & Aerospace (Νορβηγία) για λογαριασμό της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας της Νορβηγίας και τέθηκε σε επιχειρησιακή λειτουργία τη δεκαετία του 1990. Σήμερα θεωρείται ένα από τα πιο αξιόπιστα δίκτυα εδάφους-αέρα στον κόσμο, με δυνατότητα εντοπισμού και αναχαίτισης πολλαπλών στόχων ταυτόχρονα και πλήρη ενσωμάτωση σε εθνικά ή διεθνή δίκτυα αεράμυνας.

Το NASAMS εξελίχθηκε μέσα από την απαίτηση της αεροποριάς της Νορβηγίας για μια εξελιγμένη έκδοση του συστήματος HAWK της χώρας. Μέσα από αυτή την απαίτηση τα ραντάρ AN/MPQ-46 και AN/TPQ-36 αντικαταστάθηκαν από το νέο AN/MPQ-64 Sentinel ένα νέας γενιάς περιστρεφόμενο, Χ-band, ραντάρ τριών διαστάσεων ενώ παράλληλα τα βλήματα MIM-23B του παλαιού συστήματος αντικαταστάθηκαν και αυτά από τους νεότερους αλλάπολύ ικανότερους Fire and Forget ΑΙΜ-120 AMRAAM. Αν και η εμβέλεια του συστήματος μειώθηκε στο μισό, περίπου 25 χλμ σε σύγκριση με τα 42 χλμ του Improved HAWK, οι νέοι πύραυλοι προσέφεραν ευελιξία (Fire and Forget) κοινό απόθεμα πυραύλων με τα μαχητικά της Νορβηγικής αεροπορίας καθώς και κοινή εκπαίδευση και συντήρηση. Ο AIM-120 διαθέτει το χαρακτηριστικό διπλής χρήσης που δεν απαιτεί τροποποίηση στον πύραυλο από το αεροσκάφος φορέα για χρήση στο NASAMS και πίσω. Η αρχική έκδοση του συστήματος αποτελούνταν από το ραντάρ AN/MPQ-64 Sentinel, το ΚΔΠ και τρεις εκτοξευτές των έξι πυραύλων.

Το 2000 η Νορβηγική αεροπορία μαζί με την Kongsberg Defense & Aerospace προχώρισαν στην αναβάθμιση μέσης ζωής του συστήματος. Από την αναβάθμιση αυτή προέκυψε το NASAMS 2 το οποίο διέθετε πολλαπλάσιες δυνατότητες. Βασικές παράμετροι του NASAMS 2 ήταν η υιοθέτηση μιας νεότερης έκδοσης του ραντάρ AN/MPQ-64F1 Improved Sentinel με εμβέλεια 120 χιλιόμετρα και μεγαλύτερες ικανότητες ανίχνευσης και παρακολούθησης στόχων. Επίσης στο σύστημα προστέθηκε ένας ηλεκτρο-οπτικός σένσορας MSP500 της Rheinmetall για παθητική αναγνώριση και παρακολούθηση στόχου. Ο MSP500 διαθέτει τηλέμετρο laser, κάμερα TV καθώς και θερμική κάμερα. Στην έκδοση αυτή το NASAMS διαθέτει αυξημένες δυνατότητες δικτύωσης με Link 16 καθώς και ενσωμάτωσης περισσότερων εκτοξευτών σε μια πυροβολαρχία.

Μια πλήρης πυροβολαρχία NASAMS 2 αποτελείται από έως και τέσσερις μονάδες πυρός. Κάθε μονάδα πυρός περιλαμβάνει 3 εκτοξευτές πυραύλων (LCHR), ο καθένας από τους οποίους φέρει έξι πυραύλους AIM-120 AMRAAM, ένα ραντάρ AN/MPQ-64F1 Improved Sentinel, ένα όχημα Κέντρου Διεύθυνσης Πυρός (FDC ) και ένα όχημα Η/Ο συστήματος. Ο κινητός εκτοξευτής μπορεί να αναπτυχθεί και να ελεγχθεί με τηλεχειρισμό έως και 25 χλμ. μακριά από το FDC. Ο εκτοξευτής μπορεί να εκτοξεύσει τους έξι AMRAAM σε δευτερόλεπτα εναντίον έξι διαφορετικών στόχων, επιτρέποντας πολλαπλές ταυτόχρονες εμπλοκές. Έως και 12 εκτοξευτές με 72 πυραύλους μπορούν να συνδεθούν και όλοι οι πύραυλοι να είναι έτοιμοι προς βολή. Στη θέση βολής, η πλατφόρμα με τον εκτοξευτή χαμηλώνει στο έδαφος και μπορούν να αναπτυχθούν τέσσερις υδραυλικοί γρύλοι για τη σταθεροποίηση της εξέδρας εκτόξευσης κατά τη διάρκεια της βολής. Σε μια διαμόρφωση τάγματος που αποτελείται από έως και 12 εκτοξευτές και έως και 72 πυραύλους, όλοι οι πύραυλοι μπορούν να εκτοξευθούν εναντίον μεμονωμένων στόχων σε λιγότερο από 15 δευτερόλεπτα.

Το NASAMS 3, είναι μια αναβαθμισμένη έκδοση του NASAMS 2 που παραδόθηκε στην Νορβηγική Πολεμική Αεροπορία τον Απρίλιο του 2019 και δοκιμάστηκε τον Μάιο του ίδιου έτους. διαθέτει έναν αναβαθμισμένο σταθμό Κέντρου Διανομής Πυρός, μια κονσόλα «ADX» που διαθέτει εργονομικές επιφάνειες ελέγχου και τρεις επίπεδες οθόνες 30″. Ο ανασχεδιασμένος εκτοξευτής κάνιστρου Mk 2 μπορεί να εκτοξεύσει πυραύλους μικρού βεληνεκούς AIM-9X Sidewinder Block II και πυραύλους AMRAAM-ER από τις ράγες εκτόξευσης, εκτός από τον AIM-120 AMRAAM. Ο AMRAAM-ER είναι μια αναβάθμιση εκτεταμένου βεληνεκούς, βασισμένη σε έναν πυραυλοκινητήρα Evolved Sea Sparrow Missile, σε συνδυασμό με μια κεφαλή καθοδήγησης AMRAAM δύο σταδίων, επεκτείνοντας τον φάκελο εμπλοκής του, με αύξηση 50% στο μέγιστο βεληνεκές και 70% στο μέγιστο υψόμετρο, δίνοντας μέγιστο βεληνεκές περίπου 50 χλμ. Ο πύραυλος εκτεταμένου βεληνεκούς AMRAAM-ER έχει μεγαλύτερη ικανότητα να καταρρίπτει στόχους που πετούν γρήγορα και πραγματοποιούν βίαιους ελιγμούς.

Το NASAMS έχει σχεδιαστεί για να εξελίσσεται παράλληλα με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και μπορεί να ενσωματωθεί ή να αξιοποιήσει μελλοντική τεχνολογία όταν είναι διαθέσιμη. Αυτά μπορεί να είναι μελλοντικά ενεργά ή παθητικά ραντάρ και αισθητήρες, δυνατότητα Sense & Warn, και ένα ευρύ φάσμα συστημάτων και όπλων, όπως C-RAM, C-UAS και η οικογένεια πυραύλων της Raytheon, Aim 9X Sidewinder Block II, AIM-120 AMRAAM και AMRAAM ER. Η ​​εξέλιξη αυτή καθίσταται δυνατή χάρη στην ανοιχτή αρχιτεκτονική του νέου FDC.

Το NASAMS έχει υιοθετηθεί από περισσότερες από 13 χώρες στην Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Ασία και αλλού, συμπεριλαμβανομένων των Νορβηγία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ισπανία, Αυστραλία, Ολλανδία, Ομάν, Φινλανδία, Λιθουανία και άλλες. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο NASAMS που προστατεύει την περιοχή της Ουάσινγκτον D.C. από το 2005, ενσωματωμένο στο εθνικό δίκτυο αεράμυνας των ΗΠΑ. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης στην Ουκρανία, τα NASAMS που έχουν αναπτυχθεί εκεί πέτυχαν ποσοστό αποτελεσματικότητας περίπου 94% στην αναχαίτιση ρωσικών πυραύλων και drones, σύμφωνα με επίσημες αναλύσεις από την πλευρά της Ουκρανίας και της Νορβηγίας. Παράλληλα, το Βέλγιο έχει αποφασίσει να εγκαταστήσει NASAMS για την προστασία μεγάλων υποδομών όπως το λιμάνι της Αμβέρσας απέναντι σε απειλές drones και άλλων εναέριων στόχων.

Αντί επιλόγου

Το NASAMS έχει εδραιωθεί ως μια από τις πιο αξιόπιστες λύσεις μέσης εμβέλειας για σύγχρονες αεράμυνες. Με δικτυωμένη δομή, ευελιξία πυραύλων, αποδεδειγμένη απόδοση στο πεδίο μάχης και ευρεία διεθνή υιοθέτηση, αποτελεί βασικό πυλώνα για την προστασία κρίσιμων υποδομών και πρωτευουσών σε όλο τον κόσμο. Κύρια χαρακτηριστικά του είναι:

• Υψηλή ευελιξία και δυνατότητα ενσωμάτωσης με άλλα συστήματα αεράμυνας.
• Δυνατότητα αντιμετώπισης πολλαπλών και εξελιγμένων απειλών (αεροσκάφη, drones, πύραυλοι cruise).
• Δικτυο-κεντρική προσέγγιση, που κάνει το σύστημα ανθεκτικό και σημαντικό στοιχείο στρατηγικής άμυνας για κράτη και συμμαχίες.
• Δυνατότητα χρήσης υπάρχοντων πυραύλων από τα αποθέματα της πολεμικής αεροπορίας.