Η εξέλιξη της στρατιωτικής τεχνολογίας είναι δυναμική έτσι ώστε να μπορεί να καλύπτει τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης. Όπως έχουμε δει τα τελευταία χρόνια η δυναμική αλλαγή που έχει επιτελεστεί είναι κατά κύρια βάση η εξάπλωση αναβαθμισμένων όπλων που μερικές δεκαετίες πριν κατείχαν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις, η διασπορά των βαλλιστικών πυραύλων και τέλος η εισαγωγή των drones και των Loitering Munitions. Η αντιμετώπιση όλων αυτών των νέων απειλών προϋποθέτει ένα ευρύ και αξιόπιστο δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης. Το οποίο θα δίνει τη δυνατότητα στα φίλια συστήματα να αντιμετωπίσουν τις επερχόμενες απειλές.

Όπως έχουμε αναφέρει και στο παρελθόν στο Defencereview.gr το ελληνικό δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης αποτελείται από ραντάρ 2D και 3D στρατηγικά τοποθετημένα για να καλύπτουν συγκεκριμένες περιοχές δημιουργώντας ένα δίκτυο το οποίο μέσω συστημάτων ζεύξης (link) δημιουργεί μια ενοποιημένη εικόνα στα δύο κέντρα ΑΚΕ (Αεροπορικός Έλεγχος Μέσων Αεράμυνας, Κέντρο Σύνθεσης και Παραγωγής Αεροπορικής Εικόνας). Η πλειονότητα των 3D ραντάρ εγκαταστάθηκαν μεταξύ 1995-2000 αντικαθιστώντας παλαιότερης γενιάς ραντάρ. Αυτά είναι το Marconi S-743D Martello μπάντας L και μέγιστη ονομαστική εμβέλεια 450 χλμ, το Bae Systems AR-327 Commander μπάντας S και μέγιστη ονομαστική εμβέλεια 555 χλμ, το Hughes HR-3000 HADR μπάντας S και μέγιστη ονομαστική εμβέλεια 500 χλμ, το Westinghouse AN/TPS 70 μπάντας S και μέγιστη ονομαστική εμβέλεια 450 χλμ και το Selex RAT 31 DL μπάντας L και μέγιστη ονομαστική εμβέλεια 500 χλμ, το οποίο είναι κατηγορίας AESA και είναι το πιο σύγχρονο εγκατεστημένο ραντάρ. Αντίστοιχα όλα τα 2D ραντάρ είναι του τύπου MPDR-90/E κατασκευασμένα τη δεκαετία του 70’ και με μέγιστη ονομαστική εμβέλεια τα 90χλμ. Σε περίοδο πολέμου το δίκτυο συνεπικουρείται με δεδομένα που προέρχονται μέσω ζεύξεων από όλα τα συστήματα ραντάρ που φέρουν αεροσκάφη, πλοία και αντιαεροπορικές μονάδες.

Η εμβέλεια ενός ραντάρ εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και παρ’ ότι η μέγιστη ονομαστική εμβέλεια μπορεί να είναι μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα η πραγματική εξαρτάται κατά κύριο λόγο από την καμπυλότητα της γης και τις εδαφικές εξάρσεις που μπορεί να υπάρχουν στο πεδίο έρευνας (γι αυτό και η πραγματική αποτύπωση της εμβέλειας ενός ραντάρ στον χάρτη δεν είναι ένας κύκλος αλλά ένα σχήμα με πολλές κορυφές), δεύτερον από το μέγεθος του στόχου και το πραγματικό αποτύπωμα στο ραντάρ (Stealth) και τρίτον από τις αντοχές του ραντάρ στις παρεμβολές. Η ύπαρξη πολλών νησιών στην ελληνική επικράτεια κάνει δύσκολη την αποκάλυψη στόχων που πετούν σε μεσσαία και χαμηλά υψόμετρα. Γι αυτό και η ελληνική πλευρά έχει εγκαταστήσει αρκετά ραντάρ για να καλύψει τους τυφλούς τομείς.

Είναι γνωστό ότι τα υπάρχοντα 3D ραντάρ παρ’ ότι είναι σύγχρονα, το 2030 θα είναι 35 ετών τα HR-3000 και 30 ετών τα υπόλοιπα με εξαίρεση το RAT-31 DL το οποίο εγκαταστάθηκε στη θέση του το 2008. Μέσα σε τριάντα χρόνια η τεχνολογία των ραντάρ έχει κάνει άλματα και σήμερα στην διεθνή αγορά προσφέρονται ραντάρ ηλεκτρονικής σάρωσης Νιτριδίου του Γαλίου (GaΝ). Τα σύγχρονα αυτά ραντάρ έχουν πολύ καλύτερες επιδόσεις αποκάλυψης στόχων και μπορούν να διακρίνουν αεροσκάφη και βλήματα πλεύσης στελθ σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις σε σύγκριση με τα παραδοσιακά 3D ραντάρ. Τα τελευταία χρόνια γίνονται κινήσεις οι οποίες σταδιακά θα επιτρέψουν να γίνει αναβάθμιση του ελληνικού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης μέσω τις εισαγωγής νεάς γενιάς αισθητήρων.

Το 2022 υπογράφτηκε σύμβαση προμήθειας ενός ραντάρ Kronos Grand Mobile HP με την Leonardo για να καλύψει τις εκπαιδευτικές ανάγκες του πεδίου βολής Κρήτης (ΠΒΚ). Το Kronos Grand Mobile HP είναι ένα σύγχρονο πολυλειτουργικό ραντάρ AESA τεχνολογίας GaN (Gallium Nitride) το οποίο λειτουργεί στη μπάντα C και διαθέτει ενσωματωμένο IFF Mode 1, 2, 3/A ,C ,4 and 5.  Έχει εμβέλεια άνω των 300 χιλιομέτρων, 30 χιλιομέτρων καθ’ ύψος, κάλυψη στο αζιμούθιο 360 μοιρών με ταχύτητα περιστροφής 60 σ.α.λ. και κάλυψη στο κατακόρυφο 90 μοιρών. Το ραντάρ έχει δυνατότητα παρακολούθησης άνω των 500 ιχνών και στοχοποίηση 30 εξ αυτών. Επίσης έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους της τάξης των 1300 χλμ καθώς και λειτουργία C-RAM (Counter- Rocket, Artillery, Mortar) με εντοπισμό της θέσης των αντίπαλων πυρών και υπολογισμό του σημείου πρόσκρουσης των επερχόμενων βλημάτων καθώς και συντονισμό βολής αντιπυροβολικού. Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι το σύστημα τοποθετείται σε ένα εμπορευματοκιβώτιο ISO 20ft και μπορεί να μεταφερθεί οδικώς, σιδηροδρομικώς, με πλοίο ή με αεροσκάφος. Ο χρόνος ανάπτυξης είναι λιγότερο από 15 λεπτά από 2 χειριστές, ακόμα και σε μη προετοιμασμένες τοποθεσίες, γεγονός που επιτρέπει τη χρήση του συστήματος στα πιο απαιτητικά επιχειρησιακά σενάρια. Το σύστημα μπορεί να ενσωματωθεί πλήρως σε οποιοδήποτε σύστημα C2. Επίσης υπάρχει επιλογή ενσωμάτωσης μιας εφεδρικής γεννήτριας ισχύος σε ένα τυπικό κοντέινερ ISO 20ft. Εάν απαιτηθεί υπάρχει η δυνατότητα κέντρου C3 με τριες θέσεις σταθμών χειριστή το οποίο τοποθετείται επίσης σε ένα τυπικό κοντέινερ ISO 20ft.

Στις 16/3/2026 εγκρίθηκε από την επιτροπή άμυνας της Βουλής των Ελλήνων η προμήθεια του αντιεροπορικού θόλου γνωστή και ως «Η Ασπίδα του Αχιλλέα). Ο αντιαεροπορικός θόλος, πέραν των ραντάρ που βρίσκονται ενσωματωμένα στις πυροβολαρχίες ΑΑ τύπου Barak MX & David’s Sling προβλέπει και την προμήθεια έξι επιπλέον ραντάρ EL/M-2084 MMR της IAI/ELTA. Τα ραντάρ αυτά θα αναβαθμίσουν σε μεγάλο βαθμό το υπάρχον δίκτυο με τις δυνατότητες τους. Το EL/M-2084 ανήκει σε μια ομάδα ραντάρ 4D AESA με πομποδέκτες Νιτριδίου του Γάλιου πολλαπλών λειτουργιών στις μπάντες S/C. Η συγκεκριμένη έκδοση EL/M-2084 MMR λειτουργεί στη μπάντα S. Οι κύριες αποστολές του ραντάρ είναι, Επιτήρηση Αέρος, Αντιαεροπορική Άμυνα – Ραντάρ ελέγχου πυρός, έγκαιρης προειδοποίησης και Ραντάρ αντιπυροβολικού και C-RAM. Το MMR ανιχνεύει υψηλά και χαμηλά ιπτάμενους στόχους, παρακολουθεί, ταξινομεί και δημιουργεί μια εικόνα κατάστασης αέρα σε πραγματικό χρόνο όλων των εναέριων στόχων όπως πλατφόρμες χαμηλής διατομής ραντάρ, UAV, τακτικά εναέρια όπλα, πυρομαχικά περιπλάνησης, τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, βλήματα πλεύσης και βλήματα πυροβολικού καμπύλης τροχιάς. Το ραντάρ διαθέτει δύο διαμορφώσεις, περιστρεφόμενη και στατικη. Στην πρώτη (rotating Mode) έχει κάλυψη 360 μοιρών με ρυθμό περιστροφής 30 σ.α.λ., με μέγιστη εμβέλεια 475χλμ και κάλυψη καθ’ ύψος -7 έως 70 μοίρες και έρευνα σε ύψος τα 30 χλμ. Στη δεύτερη (Stop/ Stare Mode) έχει κάλυψη (+/-) 65 μοίρες στο οριζόντιο και κάλυψη καθ’ ύψος -7 έως 90 μοίρες μέγιστη εμβέλεια 650χλμ και σε ύψος τα 30 χλμ. Και στις δύο διαμορφώσεις, σε λειτουργία C-RAM το ραντάρ έχει τη δυνατότητα αποκάλυψης μέχρι τα 100 χλμ. Το ραντάρ διατείθεται και σε εποχούμενη έκδοση αυξάνοντας την επιβιωσημότητα αλλά και τη δυνατότητα αλλαγής θέσης για καλύτερη κάλυψη των επιχειρησιακών αναγκών. Τυχόν τοποθέτηση σε παραμεθόριες περιοχές, η δυνατότητα αντιπυροβολικού του συγκεκριμένου ραντάρ θα βοηθήσει στην εύκολη στοχοποίηση των μονάδων πυροβολικού του αντιπάλου. Επίσης, σύμφωνα με την κατασκευάστρια εταιρία το ραντάρ είναι πλήρως συμβατο με τα αντιαεροπορικα/αντιπυραυλικά συσστήματα ισραηλινής κατασκευής Iron Dome, Barak MX & David’s Sling.

Το τρίτο σκέλος στην εξίσωση είναι οι νέες φρεγάτες του πολεμικού ναυτικού FDI HN οι οποίες με το υπερσύγχρονο ραντάρ Sea Fire. Το Sea Fire της Thales France πρόκειται για ένα ραντάρ 4-D τεχνολογίας AESA πλήρως ψηφιακό, το οποίο λειτουργεί στη ζώνη συχνοτήτων «S». Η διαφορά του 4-D και του 3-D ραντάρ έγκειται στη διάταξη των στοιχείων της κεραίας. Ένα τρισδιάστατο (3-D) σύστημα ραντάρ έχει κεραίες διατεταγμένες οριζόντια, ενώ το 4-D ραντάρ έχει στοιχεία τοποθετημένα τόσο οριζόντια όσο και κάθετα. Το Sea Fire συνδυάζει τέσσερις (4) κεραίες σε σταθερή διάταξη. Κάθε μια μπορεί να ενεργοποιήσει 100 διαφορετικές δέσμες (Beam), κάτι που εξασφαλίζει υψηλό βαθμό ανανέωσης των δεδομένων και εξαιρετικές επιδόσεις στον τομέα της ανίχνευσης στόχων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το Sea Fire μπορεί να παρακολουθεί 800 στόχους ταυτόχρονα, εικόνα την οποία μπορεί να μεταδώσει σε άλλα φίλια μέσα ή κλιμάκια διοίκησης, μέσω συστήματος ζεύξης δεδομένων. Το Sea Fire αναπτύχθηκε με τη φιλοσοφία της υποστήριξης μιας ολοκληρωμένης αντίληψης για την αυτοπροστασία του πλοίου, ιδιαίτερα έναντι απειλών όπως βλήματα κατά πλοίων και υπερηχητικών βλημάτων.

Το μέγιστο βεληνεκές του Sea Fire, σε λειτουργία έρευνας αέρος, είναι της τάξεως των 350 χιλιομέτρων για στόχους επιπέδου βαλλιστικού πυραύλου, αεροσκάφους μεγέθους F-16 και UAV, ενώ το μέγιστο βεληνεκές, σε λειτουργία έρευνας επιφανείας, είναι 80 χιλιόμετρα. Εκτός από τη λειτουργία του ως σύστημα έρευνας αέρος και επιφανείας, το ραντάρ λειτουργεί και ως σύστημα ελέγχου πυρός για τα αντιαεροπορικά βλήματα μεγάλου βεληνεκούς Aster-30. Επίσης λειτουργεί και ως ραντάρ καιρού. Μεγάλη μέριμνα έχει δοθεί και στην ευκολία συντήρησης του, έτσι ώστε το κόστος τους, στον κύκλο ζωής του, να είναι ανταγωνιστικό.

Κάθε μια από τις τέσσερις κεραίες αποτελείται από 12 τμήματα και κάθε ένα από τα 12 τμήματα αποτελείται από οκτώ υπό-τμήματα.  Κεραία, τμήμα και υπό-τμήμα μπορούν να αντικατασταθούν εύκολα και γρήγορα, αν παραστεί ανάγκη, ακόμα και εν πλω. Το Sea Fire έχει την ικανότητα να εμπλέκει πολλαπλούς εναέριους στόχους ταυτοχρόνως σε συνεργασία με τα βλήματα ενεργού καθοδήγησης Aster 30. Πρακτικά η ικανότητα αυτή πολλαπλασιάζει την ικανότητα του πλοίου να αντιμετωπίζει επιθέσεις κορεσμού. Μια άλλη σημαντική παράμετρος είναι η ικανότητα του Sea Fire να αποκαλύπτει στόχους με χαμηλό ηλεκτρομαγνητικού ίχνους, απόρροια των νέων τεχνολογιών που εφαρμόζονται στην κατασκευή των τεσσάρων κεραιών με στοιχεία Tx/Rx κατασκευασμένα από Νιτρίδιο του Γαλλίου (GaN).

Τελευταίος πυλώνας του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης αλλά εξίσου σημαντικός είναι τα ιπτάμενα  ραντάρ της Π.Α. Τα πολύτιμα ΑΣΕΠΕ EMB-145 Erieye είναι ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής έγκαιρης προειδοποίησης γιατί έχουν τη δυνατότητα αποκάλυψης στόχους μακρύτερα λόγω του ύψους πτήσης αλλά και της πολύ μεγαλύτερης δυνατότητας επιβίωσης από εχθρικά πυρά, κάτι το οποίο δεν έχουν τα στατικά ραντάρ και πολύ λιγότερο τα κινούμενα. Ο στόλος των ελληνικών ιπτάμενων ραντάρ έχει περάσει από πολλές διακυμάνσεις διαθεσιμότητας. Η σύμβαση FOS του φορέα με την EMBRAER στις 8/2/2023 ύψους 22,3 εκατομυρίων ευρώ ανέβασε τη διαθεσιμότητα των αεροσκαφών όμως ακόμη υπολοίπεται η συμβασιοποίηση της FOS για του Συστήματος Αποστολής. Η Π.Α. βρίσκεται στη φάση τελικών διαπραγματεύσεων με τη SAAB ώστε όλα τα ραντάρ και τα ηλεκτρονικά να επανέλθουν σε πλήρη λειτουργία. Πέραν τούτων, σημαντικό ρόλο για το μέλλον των συγκεκριμένων συστημάτων είναι ένα πρόγραμμα αναβάθμισης το οποίο έχει προτείνει η κατασκευάστρια εταιρία και θα αναβαθμίσει τις δυνατότητες των ΑΣΕΠΕ τόσο στη διακριτική ικανότητα όσο και στην εμβέλεια αποκάλυψης. Όπως έχει αναφερθεί και ο Διευθυντής Σύνταξης του Defencereview.gr Γιάννης Νικήτας:

«Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του DefenceReview.gr, το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας έχει στην φαρέτρα του διάφορες επιλογές αναφορικά με το μέλλον των Erieye EMB-145H ως προς το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού τους. Από ένα «απλό» και οικονομικό πρόγραμμα της τάξης των 400 – 450 εκατομμυρίων ευρώ έως το «βαρύ» και φυσικά ακριβό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού τους, που στην ουσία τα καθιστά GlobalEye έναντι 800 – 900 εκατομμυρίων ευρώ. Οι παραπάνω τιμές αφορούν το σύνολο των αεροσκαφών της 380 Μοίρας «ΟΥΡΑΝΟΣ» ΑΣΕΠΕ του Αρχηγείου Τακτικής Αεροπορίας. Για τον εκσυγχρονισμό των ΑΣΕΠΕ όπως προαναφέρθηκε υπάρχουν διάφορες επιλογές αναλόγως των απαιτήσεων της Πολεμικής Αεροπορίας και συνολικά των Ενόπλων Δυνάμεων. Και τούτο διότι όπως προαναφέρθηκε πρόκειται για ένα σύστημα με διακλαδικό ρόλο.

Η πρώτη φάση του προγράμματος εκσυγχρονισμού αναμένεται να περιλαμβάνει την αντικατάσταση όλων των αναγκαίων συστημάτων που πλέον δεν υποστηρίζονται λόγω παλαιότητας ενώ κεντρικό σημείο του προγράμματος θα είναι η εγκατάσταση IFF mod 5. Η δεύτερη φάση είναι και η πλέον σημαντική αφού τα «ιπτάμενα μάτια» της ΠΑ όπως χαρακτηρίζονται από το αεροπορικό επιτελείο θα εκσυγχρονιστούν ριζικά. Συγκεκριμένα, βελτιώνονται κατά 50% οι επιδόσεις του ραντάρ του Erieye EMB-145H AEW&C τόσο ως προς την εμβέλεια αποκάλυψης στόχων όσο και ως προς την ικανότητα τους να εντοπίζουν στόχους εξαιρετικά μικρού ηλεκτρομαγνητικού ίχνους (Radar cross section, RCS) όπως πυραύλους cruise και UAV. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση στην οποία τα εκσυγχρονισμένα ΑΣΕΠΕ θα μπορούν να πραγματοποιούν εντοπισμούς ακόμη και ελικοπτέρων που βρίσκονται σε φάση αιώρησης. Ιδιαίτερη μνεία αποδίδεται στην έρευνα και αποκάλυψη βαλλιστικών απειλών αφού το νέο ραντάρ θα μπορεί να εντοπίζει με αυξημένη ακρίβεια τέτοιες απειλές.

Επιπροσθέτως, το ραντάρ των εκσυγχρονισμένων Erieye θα μπορεί να εντοπίζει με ακόμη καλύτερη ακρίβεια ναυτικούς στόχους. Στα αεροσκάφη αναμένεται να εγκατασταθεί νέα ολοκληρωμένη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου και αυτοπροστασίας ενώ καταλυτικής σημασίας θα είναι η εγκατάσταση νέου ESM καθώς και εξοπλισμού ELINT. Επίσης, στα ΑΣΕΠΕ προτείνεται και η εγκατάσταση νέου ηλεκτροπτικού αισθητήρας προκειμένου να γίνεται η αποκάλυψη στόχων μέσω εικόνας. Επίσης, αναβαθμίζεται όλη η σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου και αυτοπροστασίας των αεροσκαφών ενω εγκαθίστανται νέα μέσα επικοινωνιών. Κομβικός αναμένεται να είναι ο ρόλος της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ) στην οποία θα λάβει χώρα ένας μεγάλος κύκλος εργασιών υποστήριξης των ΑΣΕΠΕ αλλά και εκσυγχρονισμού. Αντικειμενικός σκοπός του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας είναι η επέκταση του ορίου ζωής των ΑΣΕΠΕ της ΠΑ για τουλάχιστον άλλα 20 έτη.

Τα παρακάτω γραφήματα είναι εξαιρετικά κατατοπιστικά και αξίζει να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή αναφορικά με το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των ΑΣΕΠΕ και τις νέες δυνατότητες. Ενδεικτικά αναφέρουμε πως στη προτεινόμενη λύση από τη SAAB το κόστος ανέρχεται στα 700 – 750 εκατομμύρια ευρώ για το παραπάνω πακέτο ως μια λύση με καλή σχέση κόστους – οφέλους συνάρτηση των απειλών που υφίστανται. Προφανώς, όμως για λόγους συμπίεσης του κόστους μπορούν να υπάρξουν περικοπές συστημάτων. Όπως γράψαμε και παραπάνω το κόστος μπορεί να κυμανθεί από 400 – 450 εκατομμύρια ευρώ έως και 800 – 900 εκατομμυρία ευρώ εκεί όπου τα ΑΣΕΠΕ αναβαθμίζονται σημαντικά και γίνονται «μικρά» GlobalEye.»

Το άρθρο Πολεμική Αεροπορία: το δίκτυο ραντάρ ‘Εγκαιρης Προειδοποίησης σε τροχιά αναβάθμισης δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο Defence Review.